گونه های ‌معماری طنبی در برهمسنجی منابع موجود و متون تاریخی (مطالعه موردی:شهر یزد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

بلوار ولایت(تشریفات) خیابان گلزار شرقی.کوچه فردوسی.پشت املاک آریانا.منزل امامی

10.48308/soffeh.2024.229622.1212

چکیده

طنبی یکی ازفضاهای مورداستفاده درمعماری ایرانی است که در قرون میانه به مقیاس عظیم در بناهای مختلف به کار می‌رفته است. واژه طنبی در متون تاریخی یزد برای گونه‌های متفاوت معماری تکرار می‌شود و جزء فضاهای اصلی برای این ساختمانها است. هدف این مقاله بررسی کیفیت و گونه‌های فضایی طنبی در متون تاریخی ومنابع موجود یزد است. در این بررسی ابتدا گونه‌های طنبی در متون تاریخی بررسی‌شده است، سپس از طنبی‌های باقیمانده ویژگی‌های معماری شرح داده و درنهایت سیرتحول طنبی در ساختمانهای موجود مورد کنکاش قرارگرفته است. با توجه به کمبود گونه‌های طنبی درجاهای دیگر ایران و تعدد اشارات به طنبی درمتون تاریخی یزد وعدم وجود پژوهشی درارتباط با گونه‌های طنبی، این مقاله به اهمیت و دسته‌های طنبی در معماری یزد پرداخته است. دراین مقاله پس از مطالعات کتابخانه‌ای که شامل شناخت معماری دوره آل‌مظفر درمتون تاریخی وشناخت فضای طنبی دردیگرساختمانها بوده، مطالعات میدانی صورت گرفته است. این پژوهش سعی بر آن دارد تا با ترکیبی از روشهای تحلیلی-تاریخی و پژوهش نمونه‌ها و با تکیه‌بر مطالعات کتابخانه‌ای- اسنادی، به شناخت گونه‌های طنبی در متون تاریخی پرداخته و چگونگی معماری طنبی در بناهای این دوره را موردبررسی و تحلیل قرار دهد. این تحقیق به دنبال آن هست که بداند گونه‌های طنبی در یزد دارای چه ویژگی‌هایی هستند و چه تحولاتی معنایی و کالبدی را پشت سر گذاشته است؟

نتایج پژوهش نشان می‌دهددربررسی متون تاریخی یزد به فضای طنبی درون مساجد، مدارس، مزارها، خانه‌ها، باغها، خانقاه‌ها و دیوانخانه ها اشاره‌شده است. ریشه واژه طنبی و مترادف‌ها آن به واژه تچر و کاخ زمستانی هخامنشی برمی‌گردد.دوگانگی عملکرد طنبی در متون تاریخی،همگی ریشه در سیرتحول این واژه دارد.طنبی مسجد جامع یزد بعنوان نقطه اوج کاربرد طنبی در مسجد،بخاطر نیازهای معماری و نیارشی بوجود می‌آید و تاثیر خود را بر بناهای دیگر می‌گذارد.طنبی خانه آل مظفر بعنوان فضایی شاه نشین در دوران بعد توسط تالار و بادگیر جایگزین می‌شود ولی تاثیرکارکردی خود را برای همیشه درخانه‌ها باقی می‌گذارد.طنبی باغهای آل مظفر چه به‌صورت شاه‌نشین درگاه ورودی وجه بصورت چهارصفه (کوشک) درون باغ، بعنوان سلف باغهای تیموری و صفوی در دوران بعد به انحای مختلف تکرار می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Typology - Tanbi architecture in comparative comparison of existing sources and historical texts (case study: Yazd city)

نویسنده [English]

  • davood emami meybodi
بلوار ولایت(تشریفات) خیابان گلزار شرقی.کوچه فردوسی.پشت املاک آریانا.منزل امامی
چکیده [English]

Tanbi is one of the spaces used in Iranian architecture, which was used on a huge scale in various buildings in the Middle Ages. The word Tanbi is repeated in the historical texts of Yazd for different types of architecture and it is part of the main spaces for these buildings. The purpose of this article is to investigate the quality and spatial types of the rope in the historical texts and existing sources of Yazd. In this study, the types of tanbi in historical texts have been examined, then the architectural features of the remaining tanbi have been described, and finally, the evolution of tanbi in existing buildings has been explored.

In this article, after library studies, which include recognizing Muzaffaris buildings in historical texts, field studies have been done. In this research tries to recognize the architecture in Muzaffaris era by combining interpretive- historical methods and research of examples and relying on library- documentary studies and also to study and analyze the Tanabi.

The results of the research show that in the examination of the historical texts of Yazd, there is mention of the rope space inside the mosques, schools, tombs, houses, gardens, monasteries, and asylums. The root of the word tanbi and its synonyms go back to the Achaemenid term "tacara" and "winter palace". The dual function of tanbi in historical texts is all rooted in the evolution of this word.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tanbi
  • Yazd
  • typology
  • historical texts
  • architecture

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 01 تیر 1405
  • تاریخ دریافت: 04 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری: 03 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش: 01 مهر 1403