https://soffeh.sbu.ac.ir/ صفه fa daily 1 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 https://soffeh.sbu.ac.ir/article_107120.html Established in 1990, Soffeh[1] is a double-blind peer-reviewed quarterly journal published by the Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University. The journal provides an open access intellectual platform for original researchers working on issues related to architecture, landscape design, urban planning and design, project and construction management, post-disaster reconstruction, restoration and historical studies of architecture. It is dedicated to publishing the highest-quality research reporting findings on issues of concern regarding the built environment. The journal is primarily published in Persian, with abstracts provided in English. In order to reach a wider audience, however, there is a plan to regularly publish special issues in English, starting with the present issue. This, we believe, is a significant opportunity to showcase our faculty’s distinguished position among its peers nationally.This issue is also our very first one with invited papers included, representing a range of topics. Plans are, however, for each future English issue to focus on a particular theme, and to be edited by an invited guest editor.Hamid NadimiEditor-in-Chief [1] 1. In Persian architecture, Soffeh refers to a type of raised platform that affords relaxation, leisure gatherings, and the display of goods by peddlers. They were also used for social performances, poetry readings, and similar events. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106784.html Background and Objectives: Shavadans—traditional underground spaces in Dezful, Iran—have long served as passive thermal spaces in a hot semi-humid climate. Despite their historical significance and recognised potential for moderating extreme temperatures, comprehensive two-season field studies comparing their thermal comfort performance with co-located above-ground mixed-mode rooms remain scarce.This study aims to provide empirical evidence on how Shavadans perform in both summer and winter, determine seasonal neutral temperatures, and assess  their potential contribution to contemporary climate-responsive design. Method: A two-season field campaign was conducted in ten Shavadans during winter (December 2022) and summer (July 2023). Air temperature, relative humidity, and air velocity were measured every three hours from 06:00 to 18:00 at multiple depths. Simultaneously, Level-3 adaptive comfort questionnaires were administered to residents, yielding in 422 valid responses (102 winter and 109 summer datasets for both underground and above-ground spaces). Linear regression of TSV–temperature relationships and the Bin Method were used to derive neutral temperatures and acceptable comfort ranges for each season and space type. Findings and Conclusion: Summer results showed that Shavadans maintained significantly cooler indoor conditionsthan above-ground rooms. The neutral temperature decreased from 26.6 °C (above-ground) to 24.5 °C (Shavadan), and only depths greater than 5 m remained fully within the comfort range. The deepest zones (>7 m) were up to 16.1 °C cooler than the courtyard at peak heat, demonstrating the strong thermal buffering capacity of underground construction. In winter, both environments exhibited neutral or near-neutral conditions; however, the Shavadan maintained more stable temperatures and slightly warmer sensations due to its high thermal mass, with a neutral temperature of 23.1 °C compared with 22.5 °C above-ground.Overall, Shavadans mitigate heat stress effectively in summer and provide stable thermal conditions in winter, while above-ground rooms offer slightly better comfort during the cold season. These findings deliver the first dual-season empirical benchmark in Iran and highlight the potential of hybrid underground–surface strategies for low-energy, climate-responsive architectural design. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106790.html Background and Objectives: The transformation of Tehran’s urban fabric throughout the twentieth century generated a wide spectrum of housing typologies shaped by shifting planning ideologies, regulatory frameworks, and socio-spatial conditions. Existing literature has often interpreted these changes through linear narratives of modernisation or Western influence, neglecting the mediating role of regulation and the significance of intermediate spatial scales. This study aims to examine the evolutionary trajectory of housing typology and urban morphology in Tehran between 1900 and 2000, focusing on the interaction between macro-scale planning mechanisms and micro-scale architectural form. The primary objective is to assess whether housing evolution followed a deterministic path or whether multiple typological outcomes emerged within constrained regulatory and spatial conditions. Materials and Methods: The research adopts a multi-scalar and interdisciplinary methodology integrating urban history, morphological analysis, and empirical spatial investigation. Three representative residential areas of 500 × 500 m, corresponding to distinct phases of Tehran’s urban development, are analysed using Geographical Information Systems (GIS). This is combined with archetypal modelling based on Steadman’s geometric principles to examine relationships between block structure, plot subdivision, density, site coverage, and housing layout. Architectural variables—including access systems, frontage conditions, day-lit depth, and spatial configuration—are systematically evaluated in relation to planning regulations, enabling comparative analysis across historical periods. Results and Conclusion: The results indicate that housing typologies in Tehran were strongly influenced by plot structure, block morphology, and regulatory constraints; however, these influences operated in a non-deterministic manner. Multiple spatial configurations emerged within similar regulatory frameworks, demonstrating a probabilistic relationship between planning rules and architectural form. The transition from inward-oriented courtyard houses to outward-facing row houses and later apartment buildings is therefore interpreted as an adaptive process shaped by functional requirements and regulatory negotiation rather than a direct transplantation of Western models. By foregrounding the intermediate scale of plots, blocks, and housing types, this study challenges reductive interpretations of Tehran’s urban transformation and highlights the coexistence of traditional spatial logics and modern planning systems. The research contributes a robust analytical framework for linking regulation to architectural form and offers insights relevant to contemporary housing policy and urban design.  https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106791.html Background and Objectives: In response to criticisms of the rationalist approach to ill-structured problems, the design situation was viewed by some design researchers from a constructivist perspective, which led to the concept of framing and frame-making as one of the main activities in the design process. While there is a theoretical foundation for framing in design studies, its concrete understanding remains ambiguous. Meanwhile there is a history of using narratives and stories as a perspective for studying the design process in general. In these studies, narratives are tools that simultaneously guide the designer’s thinking and serve as reasoning devices that structure what should be done about the subject of the design. From this perspective, framing seems to be a context that allows different values to coexist in the design without being mutually exclusive, and in the form of co-construction of verbal stories in design. Thus, This research aims to examine the capacity of narrative in the concept of frames as representational constructs that embody designers’ situated knowledge and to find a model for demystifying them. Materials and Methods: Employing a fundamental-theoretical research paradigm with a qualitative strategy, and based on library-based studies and logical reasoning on top of a general review of design research, the present paper examines the concept of framing from a constructivist perspective. It then attempts to provide a structure for using an often-underexplored capacity of narrative in this context. Results and conclusion: The study demonstrates the significant potentials of the concept of design framing: a tangible, actionable narrative-based strategy in four interrelated activities. It starts with naming, which takes place in the form of interpreting the situation through constructing a story, followed by the creation of a frame as an inclusive narrative based on the superimposition of stories. The next step is to move towards frames, in the form of solution-oriented stories through the lens of these narrative frames. Finally, and continuously throughout the design process, there is a reflection on design that refines, removes, and adds stories. This process goes on until the inclusive narrative (the last frame) best manages the situation and complexities of the design. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_107111.html Background and Objectives: Geometry in architectural design has often been approached primarily as a formal and technical instrument for generating spatial configurations. However, its deeper cognitive, epistemological, and conceptual dimensions within the architectural design process have received comparatively limited attention. This study aims to investigate the role of geometric khnowledge in architectural design thinking and to formulate a conceptual framework that explains how this generative system contributes to the understanding, organisation, transformation, and realisation of architectural ideas. The research seeks to clarify spatial logic not merely as a representational tool, but as a foundational language embedded in the logic of design phases. Materials and Methods: This research adopted a qualitative methodology based on the Grounded Theory Method (GTM). Data were collected through semi-structured interviews with 20 prominent architects and university professors specialising in architecture and design studies. The collected data were analysed using ATLAS.ti software through three stages of coding: open coding, axial coding, and selective coding. This analytical process enabled the identification of key concepts, categories, and interrelationships, ultimately leading to the development of a conceptual model explaining the function of these structural principles in architectural design processes. Results and Conclusion: The findings demonstrate that spatial configuration beyond its conventional role as a form-generating tool and functions as a language for perception, cognition, organisation, and realisation in architecture. The study identified several influential dimensions shaping the role of geometry, including cultural-historical, philosophical-epistemological, aesthetic, educational-professional, and environmental factors. Based on the analysis, a five-stage geometric model was developed, consisting of geometric cognition, geometric perception, geometric organisation, geometric transformation, and geometric realisation. This model conceptualises architectural design as an iterative and evolutionary process through this spatial logic evolves from mental abstraction into spatial manifestation.The proposed framework positions it as a structural foundation integrating conceptual, functional, and spatial aspects of design. Furthermore, the model synthesises major architectural design theories—including design thinking, Lawson’s three-stage model, and Alexander’s pattern-based approach—within a coherent geometric logic. The study contributes a novel theoretical perspective on architectural design as a process of geometric transformation and provides a practical framework applicable to architectural education, geometry-based digital design tools, and contemporary architectural practice. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106785.html Background and Objectives: Recent advances in Artificial Intelligence (AI) and Building Information Modelling (BIM) have enabled closer integration between data-driven automation and architectural design processes. Nevertheless, current AI-based BIM modelling approaches—particularly in the plan recognition stage—remain heavily reliant on large labelled datasets, making data preparation time-consuming and labour-intensive. This dependency limits rapid iteration in early-stage architectural design, where speed and responsiveness are essential. To address these challenges, this study proposes an integrated automation framework that leverages hybrid computational methods to accelerate the translation of sketch-based floor plans into structured BIM models. Materials and Methods: The proposed workflow comprises three main components. First, 2D raster floor plans are converted into vector data using a hybrid approach that combines deep learning-based opening detection (YOLOv11) with rule-based wall extraction. Second, the framework automatically recommends initial column layouts optimised according to spatial and functional design criteria. Third, it programmatically generates Industry Foundation Classes (IFC)-compliant 3D models. Geometric information extracted from sketch plans produces an IFC file encompassing walls, floors, doors, windows, and preliminary structural column layouts, closely reflecting the original design intent. Results and Conclusion: Experimental evaluation demonstrates robust performance across all stages. The object detection model achieved a mAP50:95 of 81%, with an inference time of 0.0041 seconds per image. Wall recognition reached 100% accuracy, while the column layout algorithm attained 95.83% alignment with executed plans. IFC generation was completed in under one minute, ensuring efficiency and practicality. These results underscore the framework’s capacity to substantially reduce manual effort, minimise reliance on large labelled datasets, and expedite the transition from conceptual sketches to BIM. By integrating hybrid computational techniques, the proposed approach offers a reliable, automated, and scalable solution for early-stage architectural design, bridging the gap between manual plan interpretation and BIM workflows, and providing a foundation for future research in intelligent architectural modelling.  https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106789.html Background and Objectives: Le Corbusier is predominantly recognised for his declarative and often dogmatic writing style, particularly regarding ‘The Five Points of a New Architecture’. This paper investigates the parallels between the recorded written histories of these points and Le Corbusier’s built works during the 1920s. The primary aim is to provide a nuanced perspective on the development of the ‘Five Points’, contextualising them within a body of architectural works rather than treating them as a sudden theoretical epiphany. By re-examining what appears to be a rigid doctrine, this study explores the architectural and aesthetic potential of reinforced concrete as a cohesive structuring system. Materials and Methods: The study employs a comparative methodology, juxtaposing written histories with built artefacts. Archival research at the Foundation Le Corbusier and historical analyses of various editions of the Œuvre Complète were combined with detailed case studies of four pivotal villas: Villa Besnus (1922), Villa Stein-de Monzie (1927), the Weissenhofsiedlung Houses (1927), and Villa Savoye (1929). The analysis involves comparing as-drawn and as-built drawings to identify incongruities between theoretical proclamations and constructive realities. The analysis reveals that the ‘Five Points’ were not formulated instantaneously but evolved through successive construction trials. In the 1922 Villa Besnus, while the ‘free plan’ was nascent, the other points remained uncodified, with columns concealed within perimeter walls. By 1927, Villa Stein-de Monzie demonstrated an advanced exploration of reinforced concrete, yet exhibited a ‘mis-alignment’ between technical necessity and aesthetic ideal; notably, Le Corbusier eliminated two structural columns from the published plans to preserve the appearance of geometric order. Full alignment was achieved in the Weissenhof houses, where the technical requirements of the reinforced concrete frame finally mirrored the aesthetic expression predicted by the ‘Five Points’. Results and Conclusion: The study concludes that the ‘Five Points’ emerged from a constant tension between systematic geometric organisation and the singularity of spatial experience. Rather than mere stylistic dogmas, these principles served to concretise the architectural possibilities afforded by the reinforced concrete frame. The findings suggest that Le Corbusier’s architecture was a persistent struggle to materialise plastic form within rationalised building systems.  https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106190.html Background and objectives: Kinetic façades represent a dynamic design approach that integrates movement to adapt to environmental conditions the concept of motion as a design input. One of the strategies of this facade is to control the light entering the interior. Fixed or dynamic horizontal shades are the best choice for south orientation, while vertical shades are usually used in east and west directions. Studies have shown that horizontal shading is more efficient than vertical shading. Indoor lighting conditions can affect the occupants’ visual comfort, satisfaction, thermal comfort, health, mood, motivation, performance, and productivity. Literature indicates that geometric and movement models play a role in controlling daylight and glare, although less attention has been given to movement axes in four directions. Also, it is unclear what kind of movement axis is appropriate for each façade direction. This research aims to utilize natural lighting using geometric models and rotational motion axes of the kinetic facade in the north, south, west, and east facades of an office building in Tehran. The novelty of this article is in examining the motion axes of the kinetic facade in response to Tehran's climate. For this purpose, the rotational motion axes in three horizontal, vertical, and diagonal modes in four directions have been measured to create optimal light in the interior space. The selection of samples is based on constructed examples that have not been used in previous studies, and the focus of this research is more on rotation motion axes and two geometric models, circle and rectangle.Methods:This study utilises an applied, quantitative research methodology and is quantitative in nature. Using the simulation tool, the rotational motion axes of the kinetic facade are analyzed and evaluated in four directions, considering both circular and rectangular geometric models, and in relation to daylight in an office building in Tehran. Rhino software version 6.32, Grasshopper plugin and Honeybee Plus plugin version 0.0.06, and Ladybug version 1.5.0 were used for simulation. The Python programming language has also been used to calculate averages. The first step is to simulate the movement of the sun with the Ladybug plugin according to the weather file of Tehran. In the next step, a sample office room with an open plan, measuring 4 m in width, 6 m in length, and 3 m in height, accommodating six employees, was evaluated according to the dynamic daylight indicators. The room had a window-to-wall ratio of 90% of the facade without shades. In the next step, the existing two geometric modes of the kinetic facade, circle and rectangle, have been measured and compared according to the rotational movement axes (horizontal, vertical, and diagonal) in four facade directions. Then, according to the responsiveness of the facade to natural lighting, the most optimal geometric model and movement axes based on angle and dimensions (length, width, and radius) are suggested for all four directions of an office building in Tehran.Results and conclusion :Recent research on kinetic facades in Iran and around the world indicates that kinetic facades are more responsive than fixed types in reducing glare and controlling daylight. Among them, geometric models, kinematic modes, movement axes, geometric model dimensions, room dimensions, the opening and closing angle of the geometric model of the facade in relation to the location of the sun, and the climate of the region play a significant role in optimising natural lighting in the interior space. According to the glare index (ASE) findings, the north facade does not require a shade, as the interior space receives sufficient daylight without one. Therefore, natural lighting simulation analysis with a kinetic facade has been done only for three directions of the south, east, and west facades. According to the simulation results, the two indicators, ASE and UDI, are of special importance. This is because when the shade opening or angle is half-closed, less light enters the space. As the percentage of useful light index decreases below 500 lux, the interior space may receive less than 500 lux of useful daylight at its far end.Additionally, when the aperture or angle of view is open, more light enters the interior space and the amount of glare (ASE) shows values above 10%, which means that indoor glare and visual discomfort may occur. Therefore, optimising these two indicators is necessary to receive useful daylight in the interior. In the next step, the values of the two indices ASE, UDI less and DGP were averaged using the Python programming language. The simulation results show that the geometrical models of rectangle and circle with a rotating movement model with the horizontal axis at the top in the south, west, and east walls and with the diagonal axis at the top, both geometrical models in the east and west facade of an office building in Tehran are appropriate for providing optimal dynamic daylight indices. After comparing the geometric models based on the ASE and UDI indices in three directions, it is evident that the rectangular geometric model with a rotating movement model on horizontal and diagonal axes outperforms the circle geometric model with a rotating movement model on horizontal and diagonal axes. Also, the most suitable rotational motion axes of the kinetic facade for the two western and eastern facades are the horizontal and diagonal axis at the top and for the southern facade the horizontal axis at the top. Among the limitations of this research is the lack of an office building built with a kinetic facade in the field, so that a comparison can be made between the simulated results and field measurements.On the other hand, natural lighting measurement devices in the indoor environment have limitations and cannot simultaneously measure the amount of daylight and glare in the indoor environment. In future research, it is possible to evaluate the kinetic facade with a rectangular geometric model and rotational movement model with horizontal and diagonal axes in four directions of the facade based on the amount of energy consumption, visual comfort, and thermal comfort using simulation or field observations. Furthermore, this facade can be studied in different climates and cities to determine its use with a geometric model and a proportional movement model in each city, according to the internal daylight. The results of this research can be applied to similar climates outside of Iran. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_107121.html Despite its several-millennia long history, it was only quite recently that systematic documentation efforts aimed at identifying and introducing of Iranian architectural heritage were undertaken. It is actually only a few decades since scholars and researchers first began their scrutiny of these works in order to wipe the dust from the face of this vastly neglected albeit invaluable heritage. Among these efforts Ganj-Nameh (An Anthology of Treasures) – SBU’s Faculty of Architecture and Urban Planning compilation of Iranian Architecture – arguably stands out for its gargantuan scope, scholarship standards and rigorous documentation accuracy. The reference to ‘treasure’ in the title reflects the driving forces’ belief in the values of The Iranian architectural heritage and how it can inspire a sense of identity for modern Iranians, whilst offering lessons to learn on a wider global scene. Ganj-Nameh is also a response to frustrations with previous accounts crafted by non-Iranian scholars whose efforts, whilst being valuable in their own right, are often seen as lacking the thoroughness and quality any such documentation requires. What is more, those accounts tend to be published sporadically, with occasionally less than noteworthy results, leaving researchers short of reliable references.Bringing together information-rich and legible plans, clear, telling images and a thematic history of about six hundred significant historic realisations – ranging from mosques and madrasas to houses and baths – the Ganj-Nameh series seeks to not only promote research in this domain, but also encourage researchers, experts and all those interested, to initiate their own research on this rich heritage.This is why a thematic order was adopted for the series – rather than the more common geographic  alternative – in order to make it act as a handy tool for research. It is noteworthy that, wherever similar instances of a certain building type exceed a certain limit, a geographic, city-by-city, classification is introduced. For instance, wherever the number of documented houses has exceeded a certain number, a full volume is dedicated to the houses of that city. Alternatively, wherever the specimens of a type of building are scattered in various cities, they come as one collection, be it in one or more volumes. In this way, the thematic order is kept whilst the geographic order has been taken into consideration as a secondary measure.Another point to mention is the fact that the collection was compiled in a short period of time: some fifty years of relentless efforts by both tutors and students of the faculty is behind the anthology. It may therefore be said that a great number of the students of this major faculty, past and present, have contributed to its development. The final preparations for publication began in 1992, with the first volume published in 1995; after more than 20 years, it came to its conclusion in 2015. During this period, the first five volumes were revised and published in its second edition.The collection addresses almost every building type and introduces a total of 573 buildings in 98 towns and cities.Four volumes of the series are allocated to introducing historic mosques. Put together, they introduce 107 monumental structures in 57 cities. Among them 49 buildings are congregational mosques in 49 cities, which are represented in volumes VII and VIII; and 58 buildings are ordinary mosques of our cities which are depicted in volumes VI and II: due to the importance of Esfahan and its architecture and multiplicity of mosques in this beautiful city, 18 historic mosques of this city are represented independently in volume II and finally, volume VI contains 40 monumental structures from 25 different cities.The fifth volume introduces historic madrasas (schools) in different Iranian cities. In this volume, the reader becomes acquainted with 38 ancient madrasas belonging to various periods. Undoubtedly, many more ancient madrasas exist in our cities, but it may be boldly asserted that the most important ones are included here.Volumes eleven, twelve and thirteen are dedicated to yet another facet of Iranian Islamic architecture, that of ‘emamzadeh’s (shrines of Shia saints) and mausoleums, which they introduce through numerous examples. Innumerable shrines and mausoleums belonging to saints, mystics, scientists, writers, poets, governors, kings and political figures are scattered across Iran. Almost no region, city or village of this country is without a shrine dedicated to one or another great personality. In the popular mind, the mausoleums of these eminent individuals are considered secure havens against spiritual woes and revered as such. The very multitude of these mausoleums, which belong to different periods, bespeaks both the long history of this country`s rich culture and the ceaseless respect of successive generations of its people for their spiritual and secular leaders. The 128 buildings introduced in these three volumes represent but a small fraction of the remaining mausoleums; however, as they include the most important and the most famous among these, they present a relatively clear picture of the architectural characteristics of these buildings in the course of history. In geographic terms, they cover most of present-day Iran, and historically, they span a period of approximately 1,000 years, from the early 10th to the late 19th centuries.The ninth and tenth volumes have been allocated to introduce the bazaar buildings. These buildings which are one of the most important parts of the Islamic period heritage are rarely studied. Although our bazaars are widely renowned, one hardly finds books or articles dedicated mainly to their architectural aspects.Whilst being the spinal column of our cities, our bazaars are also a collection of different buildings interconnected in a special way. In general, each bazaar consists of a main body, or a main passage (Rasteh Bazaar) with several buildings attached to it. In some cases, the main passage is straight and in others takes a shape of a plant form leading to branches, but is always comprised of a simple four-vaulted space (Chahar-Taqi) with two chambers on either side. In contrast to this repeated symmetry, attached buildings to the main passage are very diverse including different kinds of governmental, commercial, religious, educational and service buildings. However, the commercial buildings are considered to be the essential part of the bazaar, and have been introduced thoroughly in the two Volumes of the Ganj-Nameh.Buildings like caravanserais, both urban and countryside, bathhouses, cisterns, mills, both water and wind mills, ice-houses, ‘chapar-khaneh’s (postal services) and so on that served people in their everyday life were essential components in Iranian civic life during last centuries. Because of their sophisticated architecture, countryside caravanserais and bathhouses attracted the attention of scholars. Two volumes of the Ganj-Nameh are dedicated to these building types. The seventeenth volume is dedicated to countryside caravanserais and the eighteenth volume introduces the historic bathhouses of Iran.Numerous books have been written about caravanserais, introducing almost every existing specimen. The caravanserais introduced in this volume represent a mere handful of the multitude of caravanserais scattered across this country. These twenty-two caravanserais date back to Safavid and Qajar times, the oldest being probably anterior to the reign of Shah Abbas the Great. The present volume, therefore, does not represent all types of caravanserais built in different periods; however, its detailed plans, ample illustrations and extensive architectural explanations fully describe the prevailing types of caravanserais, paving the way for a deeper, more accurate, understanding of the architecture of Iranian caravanseraisAs mentioned, the above volume focuses on countryside caravanserais. Urban caravanserais, which often occur in combination with bazaars, are introduced in the ninth and tenth Volumes of the Ganj-Nameh, titled Bazaar Buildings, alongside other auxiliary bazaar buildings. Built beside desert roads, countryside caravanserais bear essential differences with urban ones as regards their architectural features, spatial organisation, function and environment; hence, these two types of caravanserais should not be confused.Houses have always existed as part of human habitation, reflecting their culture and beliefs. No building better illustrates architecture as a response to the physical needs and spiritual desires of man than a house. Therefore, houses are unique entities in the context of cultural studies, or in terms of space creation and architecture of any ethnic group. They are also significant components of the history of architectural development.Despite this significance, information on house architecture is truly limited. This negligence is also present in architecture books. Fortunately, though, five volumes of the series introduce 135 houses in 25 cities: vol. I: 19 mansions in Kashan, vol. IV: 21 mansions in Esfahan, vol. XIV: 24 houses in Yazd and finally volumes XV and XVI also introduce traditional houses of 22 other cities, totalling 71 houses.Houses often lack precise construction dates. However, most of the houses presented in these five volumes can be estimated to be built in the 19th to the early-20th century, which is contemporary with the Qajar rule in Iran. A few may belong to before this era, especially Safavid period (16th and 17th centuries), as well as, some of them may be constructed during the early Pahlavi period (mid-20th century). Therefore, this collection of houses is, in fact, reflective of house architecture during the Qajar era, and highlights the tastes and trends in space creation and house design during the transformation period of Iranian architecture. Scrutinising the collection of houses presented in these five volumes reveals some essential connections and similarities beyond the differences in the initial encounter. It is as though they all speak the same word although in different forms, in different regions and cities which have their own specific conditions and characteristics. They are all the same in their principal essence, and the differences are in form and according to circumstances. This is like the common language of people across regions that varies according to their different conditions and preferences, and each form is called a dialect.As the defined set of words and certain rules of combination and word order in any language, there are defined sub-spaces in Iranian architecture, and clear rules governing their connections and compositions. Different architectural form of houses in different cities can be likened to dialects or branches of a main language, which is composed of intended yet limited changes in the form of sub-spaces or their combinations. These changes, however, do not cut the connection with the main language, but rather reorganise it according to new conditions and preferences.Volumes 19 and 20 of the series introduce the most significant among extant gardens and palaces of Iran. A sum of 33 gardens and palaces, plus one major ensemble comprising many buildings, are introduced in these two volumes. It is true that palaces and gardens are two different types of construction, and distinct examples of both types have remained. However, since palaces are usually accompanied by gardens, there are also many examples that are simultaneously a palace and a garden.If we take no notice of the original foundations of some of the introduced works presented here, however, most of the extant examples date from the 17th to the 20th centuries. The earlier examples have changed through centuries to match a figure according to the tastes of the time.The third volume of the series introduces religious buildings of Tehran, and is unique among other volumes in that it introduces several types of buildings. This is because the present volume was the first of the series to take shape in view of the 200th anniversary of Tehran’s adoption as capital. However, when the layout of the rest of the series was finalized, owing to the particular status of historic buildings of Tehran and the benefits the publication of this book was judged to bear, it was decided not to upset the present composition.The truth is that historic works (religious buildings in particular) are actually lost amid the turmoil of Greater Tehran, and that Tehran today appears as a rootless city with no particular sense of identity. The first outcome of the publication of this book can be to endow Tehran with a religio-historic prestige and restore its rightfulness as a city bearing a time-honoured historic past. Obviously, this book does not include all the religious buildings of Tehran, but the compilation of the most important among them within a single volume will show that Tehran boasts a varied and valuable collection of historic buildings ranging from mosques and madrasas to mausoleums, emamzadehs, and tekiehs, many of which remain unattended amid the large and small buildings of contemporary Tehran. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_105175.html پیشینه و اهداف: به‌دنبال رشد سریع شهرنشینی، تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد، از مهم‌ترین مسائل و چالش‌ها محسوب می‌شود. اغلب طرح‌هایی که تاکنون برای این گروه اجرا شده‌اند از لحاظ کیفی در سطح قابل‌قبولی قرار ندارند. در محیط‌های مسکونی مقرون‌به‌صرفه، با توجه به محدودیت‌های مربوط به ابعاد و اندازۀ واحدهای مسکونی، موفقیت طراحان در گرو اولویت‌بخشی به نیازهای استفاده‌کنندگان به‌جای تصمیم‌گیریِ مبتنی بر ترجیحات فردی است. ازطرفی، چیدمان هر فضا می‌‌تواند رفتار ساکنان آن را تحت تأثیر قرار دهد. از این‌رو، توجه به نظام فعالیت‌ها و قرارگاه‌های رفتاری در مسکن گروه‌های کم‌درآمد، به‌خصوص با درنظر گرفتن تفاوت‌های فرهنگی، ضرورت بیشتری می‌یابد. براساس مطالعات پیشین، عوامل مؤثر بر سازماندهی قرارگاه‌های رفتاری به دو دستۀ کالبدی-فضایی و فرهنگی (که خود بر عامل کالبدی-فضایی تأثیرگذار است) تقسیم می‌شود. به‌عبارتی، سازماندهی قرارگاه‌های رفتاری از طریق شناسایی مولفه‌های دو عامل مذکور صورت می‌گیرد، اول مولفه‌های محیط کالبدی-فضایی شامل پیکربندی فضایی، عناصر ثابت و نیمه‌ثابت و دوم مولفه‌های فرهنگی شامل روش زندگی، سیستم فعالیت‌ها، زمانِ استفاده از فضا و نمادپردازی. هدف تحقیق حاضر، شناخت ویژگی‌های کالبدی- فضایی قرارگاه‌های رفتاری و رابطۀ میان قرارگاه‌ها در مسکن کم‌درآمدها، از طریق بررسی فعالیت‌های روزمرۀ افراد است. در این راستا، شبکه‌ای به‌هم پیوسته از ویژگی‌های کالبدی-فضایی قرارگاه‌های رفتاری مبتنی بر الگوهای جاری رفتار و فعالیت‌های متداول در مسکن گروه‌های کم‌درآمد برای درک بهتر طراحان ارائه شد. مواد و روش‌ها: محلۀ پنج‌تن در منطقۀ 4 شهرداری مشهد به‌دلیل قرارگیری در سطح 4 (از 5 سطح منزلت اجتماعی) انتخاب شد و تعداد 10 خانه با توجه به ویژگی‌های آن‌ها از قبیل مسکن (آپارتمانی با عرصۀ سکونت اشتراکی)، مالک‌بودن، مساحت قطعه‌زمین 80-120 مترمربع با عرض حداکثر 7متر و حداقل 20سال مدت سکونت مالک در خانه، بررسی گردید. گردآوری داده‌ها از دو طریق جمع‌آوری اطلاعات محیطی (به‌صورت نقشه، کروکی، عکس و فیلم) و مصاحبه‌های ساختارنیافته (عمیق) انجام شد. از آن‌جایی‌که فعالیت‌های انسان در زمان (روز، شب، ایام هفته، آخر هفته و غیره) سازماندهی می‌شوند، مطالعۀ قرارگاه‌های رفتاری در روزهای معمول و خاص (تعطیلات آخر هفته و ایام خاص مذهبی) انجام پذیرفت. مؤلفه‌های استخراج‌شده از مصاحبۀ هفتم، تکرار مؤلفه‌های گذشته بودند و عامل جدیدی به‌دست نیامد. با این وجود، 3 مصاحبۀ دیگر نیز انجام شد تا اشباع نظری به‌طور کامل و قطعی تحقق یابد. در این پژوهش، مصاحبه‌ها در زمان‌ها و رویدادهای مختلف به‌صورت متعدد و چند مرتبه با هر شرکت‌کننده در طی مدت‌زمان یک سال انجام‌ شده تا فهم درستی از مقوله‌های حاصل از تجزیه‌وتحلیل داده‌ها صورت گیرد. تجزیه و تحلیل داده‌ها، از طریق تکنیک تحلیل محتوا  انجام شد و برای کدگذاری و دسته‌بندی داده‌های گردآوری‌شده از مصاحبه‌ها، نرم‌افزار MAXQDA 2022، مورد استفاده قرارگرفت. کدگذاری داد‌ه‌ها در سه مرحله، شامل کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. در مرحلۀ کدگذاری باز، هریک از گزاره‌های مصاحبه‌ها با توجه به مفهوم، در یک گروه قرار گرفتند. سپس در مرحلۀ محوری، واحدهای معنایی مشترک در گزاره‌ها، استخراج و در کدگذاری انتخابی نیز، مفاهیم اصلی واحدهای معنایی تعیین و در قالب مقولۀ اصلی که همان ویژگی کالبدی-فضایی قرارگاه رفتاری است، ارائه شد. نتیجه‌ها و جمع‌بندی: در راستای شناخت ویژگی‌های کالبدی-فضایی قرارگاه‌های رفتاری در مسکن گروه‌های کم‌درآمد، هفت گروه قرارگاه رفتاری شناسایی شدند. نشیمن (7/19 درصد)، پذیرایی (19 درصد)، حیاط و بام (3/18 درصد)، آشپزخانه (5/16 درصد)، کسب‌وکار خانگی (2/11 درصد)، اتاق (4/10 درصد) و محدودۀ جلوی در خانه (9/4 درصد)، هفت گروه قرارگاه رفتاری به ترتیب اهمیت آن‌ها با توجه به میزان فراوانی هستند. یافته‌ها نشان می‌دهد، نشیمن، با طیف وسیعی از قرارگاه‌های رفتاری ازجمله جایگاه اعضای خانواده (به‌ویژه پدر) تا برگزاری مراسم مذهبی، مرکز اصلی فعالیت‌ها در خانه بوده و نقش مهمی در تعاملات خانوادگی دارد و می‌بایست امکان ارتباط با حیاط یا فضای نیمه‌باز را داشته ‌باشد. پذیرایی (به‌صورت ادغام‌شده با نشمین)، به‌منزلۀ نمادی از شأن صاحبخانه، امکان ایجاد فعالیت‌هایی نظیر دورهمی‌های خویشاوندی را فراهم می‌آورد. حفظ حریم بصری با فضای آشپزخانه و جاداربودن، از مهم‌ترین خصلت‌های این فضا است. باتوجه به شرایط معیشتی این گروه، فضایی برای قرارگاه کسب‌وکار خانگی که ارتباط مناسبی با فضای زندگی (به‌ویژه آشپزخانه) داشته باشد، از مهم‌ترین موضوعات است. بررسی‌ها نشان داد، قرارگاه‌های رفتاری به‌واسطۀ نوع فعالیت در زمان‌های مختلف، ویژگی‌های متفاوتی به خود می‌گیرند. از این‌رو عامل زمان‌مند بودن قرارگاه‌ها، مستقیماً بر کالبد آن‌ها تأثیرگذار است. در گروه مورد مطالعه، دو فعالیت اساسی دورهمی‌های خانوادگی و برگزاری مراسم‌های مذهبی به‌صورت هفتگی، ماهانه و یا در زمان‌ها و مناسبت‌های خاص، به‌طرز چشمگیری بر ویژگی‌های کالبدی-فضایی و نحوۀ سازماندهی قرارگاه‌ها تأثیر می‌گذارد. تامین دیوار کافی برای تکیه دادن به دیوار و جانمایی فضاها در راستای کاهش مسیر رفت و آمد، از جمله راهکارهای طراحی هستند که در شکل‌گیری هر چه بهتر دو فعالیت مذکور کمک‌کننده خواهند بود. فضاهای باز و نیمه‌باز، درصورت وجود امکانات لازم برای ایجاد آسایش، می‌توانند به فضای زندگی و کار در فصول گرم سال تبدیل و قرارگاه‌های فضای نشیمن به این فضاها منتقل ‌شوند. وجود ایوانی مسقف (حتی با سقف سبک و پوشش گیاهی) و ارتباط ایوان با فضای آشپزخانه و پخت‌وپز منجر به ایجاد محیطی مناسب و قابل‌استفاده خواهد شد. نتیجۀ پژوهش حاکی از آن است که تغییری کوچک در کالبد یک قرارگاه، می‌تواند تأثیری چشمگیر بر نحوۀ زندگی و فعالیت‌های ساکنان بگذارد. این کار اغلب در زندگی روزمرۀ افراد به‌شکلی ساده، اما هوشمندانه از سوی ساکنان صورت می‌گیرد. بنابراین در طراحی محیط می‌توان به‌جای ارائۀ راهکارهای پیچیده، از طریق شناخت نیازها و توقعات ساکنان، به راه‌حل‌هایی ساده دست یافت. مطالعۀ حاضر در طی یک سال بررسی قرارگاه‌های رفتاری در گروهی از ساکنان، تصویر عملی از قرارگاه‌های رفتاری ارائه می‌دهد تا طراحان محیط را به‌سوی مسیری صحیح در طراحی هدایت نماید. چنین کاری باید در محیط‌های زندگی واقعی انجام شود و محققان تماس مستقیم، صمیمی و طولانی‌مدت با افراد داشته باشند. این مسئله، محدودیت در تعمیم نتایج تحقیق به سایر محیط‌های مسکونی (با شرایط و جمعیت مختلف) را ایجاد ‌می‌کند. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_105576.html اهداف و پیشینه: بسیاری از پژوهش‌های تاریخ منظر، همواره در جست‌و‌جوی شواهدی از وجود نوعی خِرد احتمالی نهفته در پس چگونگی مداخله در زیست‌بوم بوده‌اند. با این وجود به ویژگی‌های خود این خِرد و روش مطالعه آن در سیاق تاریخی، کمتر پرداخته شده است. ادراک ما، در نقش انسان امروزی، از چگونگی مداخله در بستر طبیعی در سیاق تاریخی، بدون شناخت این خِرد و شناخت چگونگی مطالعه آن در منظر تاریخی، ناقص و غیرواقعی خواهد بود. هدف از این پژوهش معرفی اصطلاح «خرد بوم‌گرا»، خرد تاریخی معطوف به تعامل انسان و زیست‌بوم در منظر تاریخی، و تدوین چارچوبی برای بررسی آن با استفاده از دو مفهوم «دانش بوم‌شناسانه سنتی » و «خِرد بوم‌شناسانه » است. پژوهش حاضر از جهت کنار هم قرار دادن دو مفهوم دانش بوم‌شناسانه سنتی و خرد بوم‌شناسانه و هم‌افزایی مؤلفه‌های هر یک، برای تبیین مفهوم جدید خرد بوم‌گرا، پیشینه‌ای ندارد. مواد و روش‌ها: روش این پژوهش، تحلیل محتوای متون است. پژوهش‌های دو حوزه دانش بوم‌شناسانه سنتی و خرد بوم‌شناسانه، جمع‌آوری، غربال، و کدگذاری آزاد و محوری شدند. از تحلیل کدهای محوری و تعیین نسبتشان با هم به چارچوب مفهومی برای مطالعه خرد بوم‌گرا رسیدیم.نتایج و جمع‌بندی: سه سطح «جهان‌بینی»، «تعامل» و «دانش» با اهمیت ویژه جهان‌بینی در اثرگذاری بر دو سطح دیگر، می‌بایست برای فهم خرد بوم‌گرا در منظر تاریخی مورد توجه قرار گیرد. در این جهان‌بینی، دوگانگی فرهنگ-طبیعت جای خود را به یکپارچگی می‌دهد و انسان به مثابه جزئی از سامانه زیستی درک می‌شود. منظور از تعامل، فرآیند تصمیم‌گیری و متعاقب آن عملی است که منجر به ایجاد منظر می‌شود؛ بنابراین ذیل جهان‌بینی، بررسی دانش مبتنی بر مشاهده و تجربه، و ویژگی‌های منظر، چارچوب مفهومی برای بررسی خرد بوم‌گرا را شکل می‌دهد. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_105578.html اهداف و پیشینه: استفاده‌ی مجدد از بناهای تاریخی، فرآیندی پیچیده است و عوامل و کنشگران متعدد نقش‌آفرین در آن، روند تصمیم‌گیری را با چالش‌های فراوانی مواجه می‌کند. شناسایی این عوامل نخستین گام در تعریف مسأله‌ و ارزیابی راه‌حل‌های پیشنهادی می‌باشد. پژوهش‌های قابل توجهی در نمونه‌های مطالعاتی مختلف انجام شده‌ است که گزینه‌های برنامه‌ریزی و طراحی و یا پروژه‌های اجرا شده را مورد ارزیابی قرار داده و عوامل مؤثر و معیارهای موفقیت در چنین پروژه‌هایی را برشمرده‌اند. هدف این مطالعه،‌ شناسایی و دسته‌بندی عوامل تأثیرگذار در فرآیند استفاده‌ی مجدد بر مبنای مرور تحقیقات پیشین می‌باشد. مواد و روش‌ها: برای دست‌یابی به هدف پژوهش، از رویکردی مشابه فراترکیب مبتنی بر مرور نظام‌مند منابع استفاده شده است. مرور نظام‌مند در پایگاه اسکوپوس برای پژوهش‌های بین‌المللی و در پایگاه‌های نورمگز و مگیران برای پژوهش‌های ملی انجام شد. در جستجوی اولیه، در مجموع، 541 مقاله استخراج شد که پس از حذف موارد نامرتبط، در نهایت، 63 مقاله شامل  14 مقاله به زبان فارسی و 46 مقاله به زبان انگلیسی مورد تجزیه‌تحلیل دقیق قرار گرفتند. در این مرحله، تمام موارد مطرح شده در مقالات به عنوان عوامل تأثیرگذار، به صورت کدهای اولیه استخراج و فهرست شده و سپس در قالب ابعاد کلان و شاخص‌های زیرمجموعه آن دسته بندی شدند. نتایج و جمع‌بندی: کدهای استخراج شده از متون مورد بررسی در نهایت در قالب 56 شاخص و 7 بعد اصلی از جمله ابعاد میراثی، ابعاد کالبدی، ابعاد عملکردی، ابعاد اقتصادی، ابعاد اجتماعی-فرهنگی، ابعاد مربوط به مدیریت و قوانین و ابعاد زیست‌محیطی تنظیم شدند. هم‌چنین شاخص‌های شناسایی شده در ابعاد مختلف در دو گروه شرایط (وضع موجود) و پیامدها(وضع مطلوب) تفکیک شدند. از میان عوامل تأثیرگذار در ادبیات، حفظ اصالت و ارزش‌های بنا، سنجش قابلیت‌های فضایی و سازه‌ای کالبد موجود، منافع اقتصادی به ویژه اشتغال‌زایی و خودپایداری مالی، افزایش آگاهی عمومی و منافع اجتماعی-فرهنگی و ضوابط و قوانین موجود از شاخص‌های پراستناد شناخته می‌شوند. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_105814.html زمینه و هدف: نقش حیاتی زنان در فرآیند بازسازی مسکن پس از سوانح به‌خوبی مستند شده است؛ بااین‌حال، در مطالعات مرتبط با سوانح، به‌ویژه در ایران، این نقش اغلب نادیده گرفته می‌شود. هدف این پژوهش، تحلیل نظام‌مند مطالعات موجود و بررسی نقش و عاملیت زنان در بازسازی مسکن پس از سوانح است.روش‌شناسی: در این پژوهش، مقالات مرتبط فارسی‌زبان و پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکتری رشتۀ سوانح و بازسازی دانشگاه شهید بهشتی به‌صورت نظام‌مند بررسی شدند. علاوه بر آن، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته‌ای با افراد کلیدی انجام شده است. مراحل اصلی مرور نظام‌مند شامل شناسایی معیارهای شمول و عدم شمول، تعیین منابع داده و راهبرد جستجو و کدگذاری و تحلیل داده‌های موجود است.یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که اگرچه در اغلب مطالعات، آسیب‌پذیری، مشارکت و توانمندسازی زنان مورد توجه قرار گرفته است، اما مفهوم «عاملیت زنان» که به اقدامات فعال آنان در پاسخ به شرایط قبل و بعد از سانحه اشاره دارد، کمتر مورد توجه بوده است. تحلیل مصادیق عاملیت زنان نشان می‌دهد که این مداخلات شامل افزایش حریم خصوصی، ایجاد فضاهای معیشت‌محور، بهبود ایمنی خانه‌ها و طراحی فضاهای امدادی بوده است.نتیجه‌گیری: یافته‌های این تحقیق بر ضرورت ادغام مفهوم عاملیت زنان در سیاست‌ها و برنامه‌های بازسازی مسکن پس از سوانح تأکید دارد. این رویکرد می‌تواند به توسعه فرآیندهای بازسازی تاب‌آورتر در مدیریت سوانح کمک کند. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_105856.html اهداف و پیشینه: سردر درب کوشک اصفهان، بین سال‌های 1320 و 1328 شمسی، به دلیل خیابان‌کشی به محوطه‌ی باغ چهلستون انتقال یافته و بعدها، در حوالی موضع اصلی (خیابان طیب)، سردر جدیدی مشابه آن ساخته شده است. علی‌رغم تشابهات بسیاری که این دو سردر در فرم و تزیینات دارند، تفاوت‌های اندکی در طرح مقرنس آجری آن‌ها مشاهده می‌شود. ابهام به وجود آمده آن است که معین نیست کدام یک از این دو مقرنس، فرم اصیل مقرنس سردر درب کوشک را نشان می‌دهد؛ از سوی دیگر، تصاویر تاریخی معدودی که از این سردر وجود دارد، آشکار می‌کند که طرح مقرنس اصیل بنا، با هر دو مقرنسِ نام برده، مغایرت دارد. پژوهش پیش رو بنا دارد با توجه به اسناد تصویری تاریخی، تفاوت‌هایِ میان مقرنس اصیل و دو مقرنس امروزی‌ منتسب به سردر درب کوشک را آشکار و تا جای ممکن، نقشه اصیل این مقرنس را بازخوانی کند.مواد و روش‌ها: داده‌اندوزی پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، بررسی اسناد تاریخی و بررسی‌های میدانی اعم از برداشت دستی زمینه‌ی مقرنس، اخذ عکس‌های دارای همپوشانی از مقرنس و بهره‌گیری از نرم‌افزار ای جی‌آی سافت برای تهیه‌ی مدل سه‌بعدی ابرنقطه و حصول به عکس تخت مقرنس از مدل ابرنقطه و ترسیم نقشه بر اساس عکس تخت در نرم‌افزار اتوکد بوده و تحلیل با بهره‌گیری از  مقایسه‌ی همنشینی آلت‌ها و اصول هندسه‌ی مسطحه انجام شده است.نتایج و جمع‌بندی: از نتایح پژوهش آن است که هیچ‌کدام از دو مقرنسِ منسوب به سردر درب کوشک، مقرنس تاریخی این بنا را نمایندگی نمی‌کنند. پژوهش پس از بیان تفاوت‌های دو مقرنس (مقرنس سردر درب کوشک در باغ چهلستون و مقرنس سردر درب کوشک در خیابان طیب) با مقرنس تاریخی بنای درب کوشک اصفهان، با استفاده از نحوه‌ی چیدمان آلت‌های هر قطار در اسناد تصویری، به نقشه‌ای با تقریب برای مقرنس تاریخیِ سردر مذکور، دست یافته است.  https://soffeh.sbu.ac.ir/article_105879.html اهداف و پیشینهپژوهش حاضر با الهام از خوانش اندیشه‌های فلسفی دُلوز و گاتاری، به بررسی نظریه اسمبلیج (هم‌آرایی) ارائه‌شده توسط مانوئل دِلاندا می‌پردازد. هدف اصلی این پژوهش، آشکارسازی جوانب نادیده‌شده در نظریه اسمبلیج است که در تحلیل مفهوم شهر کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. این پژوهش با نگرشی دوسویه، از یک سو به دنبال ارائه چارچوبی واحد و ساختارمند برای تشریح معنایی و عملکردی واژگان چندگانه در فلسفه دِلوز و گاتاری با تأکید بر پدیدۀ شهر است، و از سوی دیگر به بازاندیشی و تحلیل انتقادی نظریه اسمبلیج می‌پردازد. این رویکرد به دنبال شناسایی شکاف‌های موجود در درک فلسفی شهر و ارائه بازنمایی عمیق‌تری از این پدیده است.مواد و روش‌هااین مطالعه در فضای پارادایم آزادپژوهی صورت گرفته و از استدلال منطقی و روش اکتشاف معنای مستتر در متون استفاده کرده است. پژوهش بر پایۀ مطالعات گسترده‌ای از منابع دست اول و دوم استوار است که به تحلیل و تفسیر اندیشه‌های دِلوز، گاتاری و دِلاندا می‌پردازد. با بهره‌گیری از این روش، تلاش شده است تا شکاف‌های موجود در درک فلسفی شهر شناسایی شود و در عین حال، بازنمایی اُرگیاستیک به عنوان شیوه‌ای متفاوت و عمیق‌تر برای تفسیر دستگاه معنایی شهر معرفی شود. این رویکرد به پژوهشگر اجازه می‌دهد تا با تحلیل دقیق و منطقی، جنبه‌های نادیده‌شده نظریه اسمبلیج را آشکار کند.نتایج و جمع‌بندینتایج این پژوهش نشان می‌دهد که نظریه اسمبلیج، به عنوان یک نظریه روش‌مند، شهر را به عنوان پدیده‌ای متشکل از واقعیت‌های درون‌ماندگار «امر بالقوه» و «امر بالفعل» تعریف می‌کند. این منطق تحلیلی ما را به این نتیجه می‌رساند که شهر، فضایی روش‌شناختی برای پژوهشگران، طراحان و مدیران شهری است که در عین پایایی، دارای ناپایایی در سازه‌های معنایی خود است. از نظریه و روش هم‌آرایی می‌توان دستگاه فضایی انتزاعی‌ای برای شهر شناسایی کرد که با نگرشی متفاوت از تاریخ‌سازی، مکان‌سازی، ایده‌سازی و هستی‌سازی چندگانه همراه است. این دیدگاه به دلیل برخورداری از فضای میانی-آستانه‌ای و امکان هم‌آرایی داده‌های بسیار، دستاوردهای چندگانه‌ای را در عرصه شهر و مطالعات شهری فراهم می‌آورد. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_105957.html اهداف و زمینه: در سال‌های اخیر، اهمیت فضاهای عمومی سرزنده به‌عنوان بستر تعاملات اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. نظریه‌پردازانی چون جین جیکوبز، یان گل و مهتا بر نقش «زندگی میان ساختمان‌ها» و تعاملات اجتماعی در این فضاها تأکید کرده‌اند. با این حال، طراحی صرف فضاهای عمومی به تنهایی باعث بروز زندگی شهری پویا نمی‌شود. این پژوهش با هدف شناسایی شاخص‌های کالبدی و رفتاری موثر بر بروز زندگی در فضاهای میان ساختمان‌ها، به بررسی نمونه پارک هنرمندان می‌پردازد تا رابطه میان ویژگی‌های فیزیکی و کنش‌های اجتماعی را تحلیل کند.مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر با رویکرد پسا اثبات‌گرایی و روش کمی، مبتنی بر پیمایش انجام شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه با طیف لیکرت و نمونه‌گیری تصادفی از ۴۰۰ مراجعه‌کننده پارک هنرمندان جمع‌آوری شد. پایایی پرسشنامه با آلفای کرونباخ 811/0 و روایی سازه با تحلیل عاملی تاییدی تایید گردید. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار AMOS و مدل‌سازی معادلات ساختاری صورت گرفت. همچنین از رگرسیون چندگانه و آزمون واریانس تک‌راهه برای تحلیل‌های تکمیلی استفاده شد. اصلاحات مدل باعث بهبود شاخص‌های برازش و اعتبار نتایج گردید.نتایج و جمع‌بندی: نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد مولفه‌های فعالیت‌های اختیاری، تنوع عملکردی، کنش‌پذیری و همه‌شمولیت بیشترین تأثیر مثبت بر بروز زندگی اجتماعی در پارک هنرمندان دارند. حضورپذیری، امنیت، قابلیت پیاده‌مداری، کاربری زمین و مبلمان شهری نیز تأثیر متوسطی داشتند. تحلیل همبستگی بیانگر روابط مثبت میان این مولفه‌ها بود که ارتقاء هر یک به بهبود سایر عوامل کمک می‌کند. آزمون رگرسیون خطی، شاخص‌های استفاده کودکان، جنسیت کاربران، فاصله از محل سکونت یا کار، تعداد دفعات استفاده و وجود کافه‌ها را به عنوان عوامل مؤثر بر زندگی جمعی شناسایی کرد. برخی شاخص‌ها مانند ساختمان‌های متروکه و استفاده افراد دارای ناتوانی اثر معناداری نداشتند. همچنین، آزمون واریانس تک‌راهه نشان داد که تنها حضورپذیری بر اساس سن معنادار است، که بیانگر تفاوت ادراک کیفیت حضور در گروه‌های سنی مختلف است. این یافته‌ها بر اهمیت طراحی فضاهای عمومی متنوع و توجه به نیازهای کاربران مختلف تأکید دارد. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106025.html اهداف و پیشینه: کنیساها (کنیسه) یکی از فضاهای مهم عبادی یهودیان هستند که در اغلب موارد کتیبه‌های ساخت‌شان به زبان عبری نوشته می‌‌شود که زبان رسمی پیروان دین یهود، در سراسر جهان است. در شهر اصفهان، با عنایت به پیشینۀ کهن حضور یهودیان، امروزه 18 کنیسا وجود دارد که از این تعداد، 11 کنیسا، دارای کتیبه است. در کنیساهای اصفهان علاوه بر وجود کتیبه‌هایی به زبان عبری، وجود کتیبه‌هایی به زبان فارسیهود که مختص کلیمیان کشورهای فارسی‎زبان است؛ اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. کتیبه‌های کنیساهای اصفهان، علاوه بر متفاوت بودن زبان نگارش، به شیوه‌های مختلفی نیز اجرا شده که از جمله آن‌ها می‌توان به کتیبه‌های سنگی، کاشی‌کاری، چوبی، نقاشی روی گچ و اسناد خطی اشاره کرد. تاکنون پژوهش مستقلی دربارۀ خوانش کتیبه‌های کنیساهای یهودیان ایران صورت نگرفته است؛ لذا هدف این پژوهش، مستندنگاری از کتیبه‌های و دستیابی به مفاد آن‎ها است که به طور خاص، به استخراج اطلاعاتی دربارۀ تاریخ ساخت و بازسازی، نام بانیان، متولیان و انگیزه‌های ساخت یا وقف کنیساها در کتیبه‌های عبری و فارسیهود کنیساهای اصفهان، منجر شود. همچنین دو کتیبۀ کاشی‌کاری از کنیساهای مخروبۀ اصفهان نیز که امروزه در موزه‌های خارج از کشور هستند؛ به دلیل قدمت تاریخی و سبک اجرای متفاوت تزئینات و فونت کتیبه‌نویسی‌شان، در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته شده است. مواد و روش‌ها: گردآوری اطلاعات این پژوهش از طریق مستندنگاری از کتیبه‌های عبری و فارسیهود در بازدیدهای میدانی کنیساهای اصفهان و مصاحبه با رهبران دینی جامعۀ یهودیان ایران و متخصصین کلیمی در حوزۀ خوانش زبان عبری و فارسیهود برای دستیابی به ترجمۀ 17 کتیبۀ عبری و فارسیهود کنیساهای اصفهان صورت گرفته است. نتایج و جمع‌بندی: از نتایج این پژوهش می‌توان به مواردی همچون دستیابی به قدمت و ترجمۀ دقیق کتیبه‌های عبری و فارسیهود کنیساهای اصفهان به فارسی و رمزگشایی از واژگان مخفف عبری (راشِتِوُت) موجود در کتیبه‌ها و اشاره به قدمت و نام بانیان ساخت کنیساها به منظور ثبت تاریخچۀ ساخت کنیساهای اصفهان اشاره کرد که قدیمی‌ترین کتیبۀ موجود در کنیساهای اصفهان متعلق به دورۀ خلافت عباسی است و سایر کتیبه‌ها نیز به استناد تزئینات یا تاریخ مندرج آن‌ها، بازۀ زمانی دوران تیموری، صفوی، قاجار و پهلوی را دربرمی‌گیرند. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106227.html پیشینه و اهداف:‌‌ رضایتمندی ساکنان به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی برای معماران و طراحان، موضوعی است که در دهه‌های اخیر به‌طور گسترده‌ای مورد توجه قرار گرفته است؛ چرا که می‌تواند بینش‌های مهمی درباره کیفیت محیط مسکونی ارائه دهد. با این وجود، هنوز بسیاری از ناهماهنگی‌ها و سوالات بی‌پاسخ در این زمینه وجود دارد. این مقاله سعی دارد با روش و نگاهی متفاوت از طریق شناسایی عوامل ذهنی اثرگذار در مدل مفهومی رضایتمندی به همه جنبه‌های مؤثر از دیدگاه طراحان و سازندگان ساختمان‌های مسکونی شهر ایلام بپردازد و برای این منظور از روش‌شناسی کیو استفاده می‌شود. روش پژوهش: این پژوهش از نوع اکتشافی و از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، ترکیبی است که در مرحله بررسی فضای گفتمان، نقش کیفی و در مرحله تحلیل عاملی کیو، نقش کمی دارد. شیوه انجام این پژوهش از نوع آمیخته می‌باشد. در مرحله جمع‌آوری نظرات از روش کیفی و در مرحله شناسایی الگوهای ذهنی از روش کمی استفاده شده است. جامعه آماری در این پژوهش شامل معماران و طراحان مجتمع‌های مسکونی و در حدود 83 نفر بوده است. در این پژوهش، نمونه منتخب )مشارکت‌کنندگان( شامل 16 نفر از متخصصین و طراحان معماری منتخب شهر ایلام است که کارت‌های مربوط به گزاره‌های کیو در بین آن‌ها توزیع و با آن‌ها مصاحبه مبتنی بر روش‌شناسی کیو انجام شد.یافته‌ها و نتیجه‌گیری:از میان94 گزاره پیشنهادی جامعه آماری پژوهش، 43 گزاره نهایی باتوجه به نظرات متخصصین و ادبیات تحقیق، شناسایی و سپس در جدول مرتب‌سازی کارت‌های کیو با نظر مشارکت‌کنندگان اولویت‌بندی شدند. در آخر، باتوجه به یافته‌ها و نتایج تحلیل عاملی کیو، پنج الگوی ذهنی متفاوت شناسایی شدند که به ترتیب اهمیت عبارتند از: بهینه‌سازی مصرف انرژی، دید و چشم‌انداز متناسب با فضا، بهره‌گیری از نور و فضای باز، سیستم گرمایش - سرمایش و آسایش حرارتی. کاربست روش‌شناسی کیو در این مطالعه، به شناسایی الگوهای موجود در نگرش‌های حرفه‌ای نسبت به طراحی مسکن کمک می‌کند. درک این الگوها می‌تواند راهگشای سیاست‌ها و دستورالعمل‌های طراحی متناسب با بسترهای اقلیمی و فرهنگی مناطق مختلف کشور باشد. درنهایت، الگوهای ذهنی مختلف طراحان و معماران می‌تواند تأثیر مستقیمی بر کیفیت طراحی و درنتیجه بر رضایتمندی در مجتمع‌های مسکونی داشته باشد. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106228.html اهداف و پیشینه: طراحی منظر به‌مثابه کنشی خلاق و ارزش‌محور در بستر مسائل پیچیده و چندبعدی، شامل زنجیره‌ای از تصمیمات شهودی و منطقی است. پژوهش حاضر، با تکیه بر مدل «شهودگرای اجتماعی»[i] جاناتان هایت، به بررسی نقش پنهان عواطف و ارزش‌های درونی طراح در این فرایند می‌پردازد. مواد و روش‌ها: این پژوهش از نوع نظری و تبیینی بوده و از طریق تحلیل مفهومی و تطبیقی میان دیدگاه‌های منتخب در طراحی منظر و نظریه هایت که نقدی بر رویکردهای خردگرا در تصمیم‌گیری است، انجام شده است. بر اساس شناسایی مولفه‌های متناظر، در نهایت مدلی متکی بر پنج مؤلفه‌ی‌ «جهت‌گیری شهودی»، «گزینش شهودی»، «جهت‌گیری منطقی»، «توجیه منطقی» و «تأمل بر عمل» در نمایش تعاملی پویا میان سازوکارهای شهودی و منطقی ارائه شده است. نتایج و جمع‌بندی: این مدل مفهومی نشان می‌دهد که بسیاری از تصمیمات به‌ظاهر منطقی طراحان بر بستری از جهت‌گیری‌های شهودیِ برآمده از عواطف و ارزش‌ها شکل می‌گیرند و استدلال‌ها غالباً در مقام توجیه پسینی ساخته می‌شوند. در این میان، پرورش مهارت «تأمل بر عمل»، نقشی کلیدی در ارتقای کیفیت تصمیم‌ها دارد. این چارچوب ضمن آشکار ساختن برخی ابعاد پنهان تصمیم‌گیری طراحان، زمینه‌ای مناسب برای تقویت مهارت‌های تاملی در فرایند طراحی و توجه به ارزش‌های درونی، به‌ویژه در آموزش طراحی، فراهم می‌سازد.   https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106705.html اهداف و پیشینه‌ها: با گسترش روزافزون توانمندی‌های رایانشی در عرصه معماری و مهندسی سازه، تلفیق میان هندسه، تحلیل سازه‌ای و ساخت دیجیتال به یکی از ارکان بنیادین در خلق فرم‌های نوین پوسته‌ای بدل شده است. در این میان، هندسه نه تنها به‌عنوان زبان مشترک میان معماری و مهندسی عمل می‌کند، بلکه بستری برای سازمان‌دهی نیروها، تعریف فرم و ارتقای کارایی سازه‌ها فراهم می‌آورد. بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد که از سازه‌های سنتی چوبی و گوتیک تا پوسته‌های بتنی و گنبدهای ژئودزیک قرن بیستم، هندسه همواره نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری و پایداری سازه‌ها داشته است. با ظهور طراحی رایانشی، این نقش وارد مرحله‌ای تازه شد؛ مرحله‌ای که در آن الگوریتم‌ها، مدل‌سازی پارامتریک و شبیه‌سازی دیجیتال امکان خلق فرم‌های پیچیده، پاسخگو و گسترش‌پذیر را فراهم کردند. در این میان، سازه‌های پوسته‌ای گسترش‌پذیر به دلیل قابلیت‌های منحصر به فرد در تغییر شکل، سهولت ساخت و انعطاف‌پذیری فضایی، توجه ویژه‌ای از سوی معماران و مهندسان به خود جلب کرده‌اند. هدف اصلی پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های هندسی و بررسی نحوه پیوند و تعامل آن‌ها در فرآیند طراحی رایانشی سازه‌های پوسته‌ای گسترش‌پذیر است تا چارچوبی نظری و عملی برای بهینه‌سازی فرم و عملکرد این سازه‌ها ارائه شود.مواد و روش‌ها: این تحقیق در دو گام اساسی انجام شد. در گام نخست، با رویکرد توصیفی–تحلیلی و مرور نظام‌مند منابع معتبر بین‌المللی، مبانی نظری مرتبط با مؤلفه‌های هندسی در طراحی رایانشی استخراج گردید. این مرور شامل بررسی ادبیات علمی از دهه‌های اخیر در حوزه طراحی رایانشی، هندسه معماری و سازه‌های پوسته‌ای بود که به تدوین یک مدل مفهومی از پیوند میان مؤلفه‌های هندسی انجامید. در گام دوم، اعتبارسنجی مدل مفهومی با طراحی و مدلسازی دو نمونه پوسته گسترش‌پذیر مخروطی و مماسی در محیط نرم‌افزاری راینو–گرس‌هاپر صورت گرفت. در این مرحله، فرآیند تعریف نقاط پایه، ترسیم خطوط مولد، اصلاح هندسی پارامتریک، تقسیم‌بندی پانل‌ها و در نهایت تحلیل رفتار سازه‌ای تحت بارگذاری با استفاده از افزونه کارامبا به‌طور دقیق تشریح شد. این روش امکان بررسی هم‌زمان جنبه‌های هندسی و سازه‌ای را فراهم آورد و به ارزیابی عملی مدل مفهومی کمک کرد.نتایج و جمع‌بندی: یافته‌های پژوهش نشان داد که آرایش و نحوه ترکیب مؤلفه‌های هندسی، نقشی تعیین‌کننده در تحقق‌پذیری هندسی، سهولت ساخت و بهینه‌سازی رفتار سازه‌ای پوسته‌های گسترش‌پذیر ایفا می‌کند. نتایج حاصل از مدلسازی و تحلیل سازه‌ای بیانگر آن بود که تغییر در نحوه تعریف نقاط، خطوط و سطوح هندسی می‌تواند به تفاوت‌های چشمگیر در کارایی سازه منجر شود. این پیوند میان مؤلفه‌های هندسی، اطلاعات متنوعی درباره شکل ظاهری، قابلیت‌های عملکردی و امکان‌پذیری ساخت فراهم آورد و زمینه انتخاب فرم مناسب در فرآیند طراحی را تسهیل کرد. در نهایت، پژوهش حاضر نشان داد که شناخت عمیق مؤلفه‌های هندسی و بهره‌گیری از ابزارهای رایانشی پیشرفته، می‌تواند به خلق سازه‌های پوسته‌ای گسترش‌پذیر منجر شود که هم از نظر زیبایی‌شناسی و هم از نظر عملکرد سازه‌ای بهینه باشند. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106717.html اهداف و پیشینه: تمام تلاش معماران در خلق یک اثر، فراهم آوردن معماری مطلوب است. با این حال، یافته‌ها نشان می‌دهد که در پس هر راه‌حل خیرخواهانه و دوراندیشانه معماری، ممکن است آسیب‌های پنهانی نیز وجود داشته باشد. یکی از ابعاد نادیده‌گرفته‌شده و پنهان این آسیب‌ها که موضوع اصلی این مقاله است، فوبیا است. اگرچه فوبیاها در طیف وسیعی از افراد تشخیص داده‌شده‌اند، اما ادبیات معماری و پروژه‌های طراحی به این نوع از ناتوانی که به لحاظ بصری نقص قابل مشاهده‌ای ندارد، توجه کافی نداشته‌است. فوبیاها با محرک‌های گسترده‌ای همراه هستند، اما بررسی شواهد به دست‌آمده از علوم مختلف نشان می‌دهد که ضرورت معماری معاصر می‌تواند در مواردی منشاء بروز برخی از فوبیاها شود و این مواجهه‌های اجباری با عامل فوبیابرانگیز در فضا، زمینه‌ساز مشکلاتی خواهد بود.مواد و روش ها: پژوهش حاضر در تلاش است تا ضمن مرور و آشنایی با ماهیت فوبیاهای خاص- به کمک مستندات و مطالعات علوم مختلف، ارتباط بین دلبندی‌های طراحی معماری و فوبیا را کشف کند تا فوبیاهایی را که بیشترین برخورد با معماری دارند، تشخیص دهد. تمرکز روش‌شناختی این مقاله بر تبیین تناظر فوبیاهای روان‌شناختی با مفاهیم معماری، در دو حوزۀ علوم روان و حوزۀ معماری است. در این پژوهش، ادبیات نظری با مصاحبه‌های تخصصی (با خبرگان حوزه معماری و روان‌شناسان محیطی) و تحلیل اتوبیوگرافی‌ها ترکیب شده است و از طریق نمره‌دهی بر اساس طیف لیکرت و تحلیل تماتیک، مرتبط‌ترین فوبیاها با دلبندی‌های معماری شناسایی و تعریف شده‌اند.نتایج و جمع‌بندی: نتایج نشان می‌دهد که معماری، می‌تواند در مواردی در بطن خود تولید فوبیا کند و به دلیل درگیری مداوم انسان با فضاهای معماری، تاثیرپذیری/گذاری فوبیاها از کدهای طراحی مانند پیکره‌بندی محیط، کیفیت‌های محیطی، عناصر کالبدی و عوامل انسانی-اجتماعی، بر جنبه‌های شناختی-احساسی و حسی-حرکتی پررنگ دیده می‌شود. این پژوهش یازده فوبیای انوکلوفوبیا، آکروفوبیا، نایکتوفوبیا، کلاستروفوبیا، اگورافوبیا، کروموفوبیا/کروماتوفوبیا، پایروفوبیا، ترایپوفوبیا، سایوفوبیا، آکوستیکوفوبیا و نومروفوبیا، را به عنوان «فوبیاهای مکان‌بند» نام‌گذاری می‌کند، زیرا ویژگی‌های مکانی می‌توانند عامل برانگیختگی آن‌ها باشند. بنابراین ضروری است ابتدا معماران نسبت به پتانسیل آسیب‌های نهفته فوبیا در آثار خود آگاه باشند تا در گام بعد بتوانند راهکارهای پیشگیرانه و اصلاحی را در فرآیند طراحی بگنجانند.  https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106738.html اهداف و پیشینه: رنگ‌ها در معماری ایران همواره نقشی برجسته در نمادپردازی و انتقال مفاهیم زیباشناختی ایفا کرده‌اند. علی‌رغم مطالعات متعدد در این حوزه، تمرکز عمده پژوهش‌های پیشین بر فضاهای داخلی و عناصر تزئینی مانند ارسی‌ها معطوف بوده و بررسی نظام‌مند رنگ در نماهای بیرونی ـ به عنوان عنصری که بازتاب‌دهنده سلیقه زیباشناختی، هویت اجتماعی و جایگاه مالکان است ـ کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در دوره قاجار، با محوریت یافتن معماری مسکونی، نماها اهمیتی فزاینده یافتند. این پژوهش با هدف پایش نحوه رنگ‌گزینی و تحلیل میزان و اولویت حضور رنگ‌ها در نماهای اصلی خانه‌های قاجاری تبریز انجام شده است. انتخاب تبریز به دلیل موقعیت ولیعهدنشینی آن در دوره‌ی قاجار و دارا بودن مجموعه‌ای غنی و مناسب از این بناها بوده است. پرسش اصلی تحقیق این است که کدام رنگ بیشترین میزان حضور را در نماهای خانه‌های قاجاری تبریز داشته است؟   مواد و روش‌ها: این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و میدانی انجام شده است. جامعه آماری متشکل از 74 نمای اصلی خانه‌های قاجاری تبریز بود که با اعمال معیارهای سلامت و اصالت، تعداد 20 نما به‌عنوان نمونه نهایی انتخاب شدند. برداشت رنگ با استفاده از ابزارهای دیجیتال از جمله نرم‌افزار Color Grab و در شرایط نوری کنترل شده انجام شد. سامانه رنگ مانسل مبنای طبقه‌بندی رنگ‌ها قرار گرفت و نرم‌افزارهای مهندسی و پردازش تصویر برای ترسیم نماها، تخصیص رنگ و محاسبه کمّی سطوح رنگی به کار رفتند. نتایج و جمع‌بندی: یافته‌ها نشان می‌دهد که رنگ سپید با میانگین 40/57% از کل سطوح نماها، بیشترین سهم به خود اختصاص داده است. پس از آن، رنگ‌های قرمز (27/22%)، خاکستری (82/8%)، زرد (43/7%)، آبی (45/2%)، سبز (98/0%) و بنفش (65/0%) به ترتیب در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. تحلیل داده‌ها همچنین حاکی از آن است که سطوح دارای مصالح با رنگ طبیعی (81/74%) به میزان چشمگیری بر سطوح رنگ‌آمیزی‌شده (19/25%) اولویت داشته‌اند. نتایج، غلبه سپیدرویی را در نمای بیرونی تأیید می‌کند که در تقابلی معنادار با سرخ‌فامی فضاهای درونی (به ویژه حوضخانه‌ها) قرار می‌گیرد. عواملی همچون کاربرد مصالح بوم‌آورد، ملاحظات اقلیمی، تاثیرپذیری از سبک‌های نوظهور معماری و ذائقه زیباشناختی ساکنان، نقشی مؤثر در تدوین و رنگ‌یابی چهره و صورت ظاهری این بناها داشته است. سپیدرویی نه تنها نمادی از سلامت زیستی و تمکن باشندگان بوده، بلکه بستری برای هماهنگی بصری و جلوه‌گری عناصر تزیینی رنگی نیز فراهم می‌کرده است. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106922.html اهداف و پیشینه: مطالعات مختلفی در جستجوی روند شکل‌گیری معماری سنتی انجام شده‌است. برخی به توده‌گذاری اطراف حیاط، ساختار فضایی و مکان‌یابی عملکردها، انواع تزئینات و... پرداخته‌اند. اما طراحی فضاهای داخل یک توده ساختمانی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در این مقاله نوعی نظام هندسی در معماری خانه‌های ایرانی معرفی می‌شود که پس از توده‌گذاری، مولد فضاهای آن است. نظام‌ هندسی معرفی شده در این مقاله فضای معماری را شکل می‌دهد و برخی کیفیات آن را تعیین می‌کند.پرسش این تحقیق چگونگی تقسیم یک توده ساختمانی در جانبی از حیاط و تبدیل آن به فضاهای معماری است. به نظر می‌رسد سازه باربر و جهت‌گیری آن در ارتباط با حیاط یکی از مهم‌ترین عوامل موثر بر ساختار هندسی شکل دهنده به بناست که در مراحل بعدی، ترکیب بندی فضاها، جهت‌گیری آن‌ها، شیوه نورگیری، ارتباط با حیاط، ویژگی‌های فرمی و... را تعیین می‌کند.مواد و روش ها: برای بررسی فرضیه فوق، علاوه بر توجه به متون نظری، مصادیق بسیاری از خانه‌های دوره قاجار مورد مطالعه قرار گرفته است. سازه ساختمان‌ها که مبتنی بر دیوار باربر است، در پلان معماری و با توجه به جهت توزیع بار سقف بررسی شده، سپس کیفیات حاصل از نظام هندسی مذکور که در تجربه انسانی بنا قابل درک است از طریق استدلالات منطقی تعیین و شرح داده شده‌است. در نهایت، کیفیات حاصل از فرم سازه ای بناها با یکدیگر مقایسه شده و نظام هندسی مولد آن ها تبیین شده‌است.نتایج و جمع‌بندی: دو گونه از نظام هندسی مذکور در این مقاله معرفی می‌شود. خانه‌های گونه اول که در کل ایران غالب است، دارای ساختاری چندلایه و نفوذپذیر‌اند، شامل عناصری مانند ایوان و ارسی هستند و نماهای شفاف‌تری دارند. در خانه‌های گونه دوم، تفکیک فضایی بین فضای بسته اتاق و فضای باز حیاط قاطع‌تر است. شفافیت جداره‌های حیاط کمتر است اما نظام هندسی سازه‌ای این بناها امکان ایجاد ستاوند و شناشیل را ایجاد کرده است. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106923.html اهداف و پیشینه: ذی مدخلان میراث فرهنگی و روابط اجتماعی آن ها نقش پررنگی در شناخت و حفاظت از آن ها دارند. از این رو نگرش این ذی مدخلان نیز در این امر تاثیر مستقیمی دارد. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف مقایسه تطبیقی نگرش «مالکان خانه‌های تاریخی احیاء شده به کاربری اقامتی در شهر یزد» و «کارشناسان میراث فرهنگی» در ارتباط با فرایند احیاء است؛ به نحوی که با این مقایسه اشتراک و افتراق های نگرش این ذی مدخلان برای برنامه ریزی در احیاء شناسایی شوند.مواد و روش ها: این پژوهش مبتنی بر راهبرد نظری زمینه یابی به نگرش سنجی کیفی آمیخته با مقایسه تطبیقی؛ با استفاده از پرسشگری نیمه ساختاریافته است. دو گروه از ذی مدخلان در این پژوهش مدنظر بوده اند؛ مالکان خانه های تاریخی احیاء شده به کاربری اقامتی و کارشناسان اداره میراث فرهنگی.نتایج و جمع بندی: یافته های این پژوهش مطابق با پرسش های مطرح شده در 6 محور اصلی به دست آمده است که عبارت اند از: 1- تعریف احیاء 2- هدف و توقع از احیاء 3- چالش های احیاء 4- پیشنهاد برای احیاء 5- افراد موظف در احیاء 6- نظام مشارکتی پیشنهادی برای احیاء. نتیجه پژوهش بیانگر آن است که در 3 محور اصلی «تعریف احیاء»، «هدف و توقع از احیاء» و «چالش های احیاء» واگرایی نگرش ها و در 3 محور اصلی «پیشنهاد برای احیاء»، «افراد موظف در احیاء» و «نظام مشارکتی پیشنهادی برای احیاء» همگرایی نگرش ها در دو گروه ذی مدخل قابل مشاهده است. با این مقایسه تطبیقی در نهایت 7 پیشنهاد برای ارتقاء کیفی فرایند احیاء و کاهش تعارض میان ذی مدخلان در احیاء ارائه شده است: 1-آموزش مالکان، 2-اعمال سازوکارهای حمایتی برای بازگشت سرمایه، 3-افزایش کارایی اداره میراث فرهنگی، 4-بهبود زیرساخت های بافت تاریخی، 5-حمایت از حضور بومیان، 6-تقبل وظیفه در وهله اول توسط دولت و در وهله دوم توسط مردم، 7-مشارکت ارگان های دخیل به رهبری اداره میراث فرهنگی. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_107246.html طرح مسکن مهر و جهش تولید مسکن از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین سیاست‌های توسعه مسکن در ایران محسوب می‌شوند. در این پژوهش، مجموعه شهری قزوین، به مثابۀ یکی از نمونه‌‌های شاخص در اجرای این سیاست‌‌ها در کشور، با هدف سنجش میزان انطباق عرضه مسکن با نیاز گروه‌های هدف به ‌تفکیک دهک‌های درآمدی و ارزیابی اثرات فضایی آن‌ها انتخاب شده است. مدل مفهومی پژوهش، پیوند کلی میان مداخلۀ دولت در بازار مسکن و پیامدهای فضایی ناشی از سیاست‌های حمایتی مسکن را ترسیم کرده و این اثرات، با تمرکز بر متغیرهایی چون رشد جمعیت، تراکم و الگوی مهاجرت جمعیت تحلیل می‌شوند. پژوهش کاربردی پیش‌رو با رویکرد سیاست‌پژوهی و بهره‌گیری از رهیافت مختلط، با استفاده از روش‌های کمی_ نظیر تحلیل آماری و فضایی_ و کیفی _نظیر تحلیل محتوای متون مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته_ پیش رفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر دو سیاست مسکن برآورد صحیحی از حجم واقعی نیاز گروه‌های کم‌درآمد به مسکن نداشته‌اند و تمرکز صرف بر تأمین زمین دولتی به‌منظور اجرای پروژه‌ها، موجب توزیع جغرافیایی نامتوازن عرضۀ مسکن در این طرح‌ها شده است. تمرکز در ناحیه شهری مهرگان و کمبود عرضۀ مسکن در دیگر شهرها، به مهاجرت‌های درون‌استانی و تشدید عدم تعادل‌های فضایی در توزیع جمعیت استان دامن زده است. همچنین به‌موجب اجرای طرح مسکن مهر، سهم جمعیت ساکن در فواصل دورتر از شهر قزوین بسیار افزایش یافته، به‌شکلی نامتوازن در شرق و جنوب شرقی مجموعه شهری متمرکز شده و روند توسعه فضایی دیگر نواحی را با وقفه یا رکود مواجه کرده‌است. تمرکز مجدد اجرای قانون جهش تولید مسکن در محدوده مهرگان، تغییر در روند رشد جمعیت مجموعه شهری و انباشت فضایی سکونت دهک‌های درآمدی پایین‌تر را به‌دنبال خواهد داشت و به تغییر در الگوی سفرهای بین‌شهری و بازتعریف مرزهای عملکردی سکونتگاه‌ها می‌انجامد. این تغییرات، بیانگر اثرات مستقیم سیاست‌های مسکن در بازتوزیع و تغییر در ساختار فضایی جمعیت در مجموعه شهری قزوین است.