دانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X35420251122Hierarchies of Forms in Terms of Their Affordance to Enhance the Inside-Outside Relationship Through Placeتبیین مراتب فرم برای ارتقای قابلیت مکان در ارتباط درون و بیرون52110642310.48308/sofeh.2024.232517.1280FAنسترنآب روندکتری معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایرانعلیرضاعینی فراستاد دانشکدۀ معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایرانJournal Article20230730Background and objectives: Form is a multifaceted concept serving as the foundation of a place. Within the semantic spectrum of form, the relationship between appearance (i.e., the objective aspect) and meaning (i.e., the subjective aspect) is considered as presenting a comprehensive interpretation of form. Appearance embodies the meaning of a place. However, the relationship between inside and outside plays a significant role in defining a place. Such a relationship can be understood across three layers: interior and exterior space, human and physical form, and meaning and appearance. The connection between meaning and appearance arises from the interplay between the first two layers. The objective of this research is to achieve a profound understanding of form. This study draws upon the concept of affordance to explore the various interpretations of form in the relationship between appearance and meaning by scrutinising the multilayered interplay between the inside and outside. It is hoped that by introducing affordance, this research contributes to the connection between the human, the physical form, and the environment, particularly at the boundary between inside and outside. The primary question is: How can forms enhance the affordance of a place to foster a deep, multifaceted, and multilayered connection between inside and outside? Previous research has explored the philosophical dimensions and various aspects of form; this study emphasises the theoretical dimension of form in architecture by linking these concepts to place and transitioning from a superficial understanding of form to a more profound conceptualisation.<br /> <br />Materials and Methods: The research method is logical argumentation, and the final theoretical model was developed through initial conceptual modelling. For this purpose, the various interpretations of form were presented to the appearance-affordance-meaning model, which serves as a comprehensive representation of these interpretations. The three layers of the relationships between the inside and the outside were then explained and integrated with the initial model. Three levels of affordance were incorporated into this structure, resulting in the development of the conceptual model. Then, the levels of form are explained in detail within the conceptual model. The outcome was presented as a theoretical model that delineates the levels of form to enhance the affordance of place in the relationship between inside and outside.<br /> <br />Results and Conclusion: Based on the research findings, the distinction between inside and outside is established at the first level through the formation of boundaries, transitions, and surface in the form. At the second level, the continuity between the inside and the outside is maintained by establishing a territory, a hierarchy of evolution, and a framework for interactions, while at the third level, the interactions between inside and outside are defined by the creation of privacy, a gradual presence, and the representation of identity. The levels in the conceptual model delineate the relationship between meaning and appearance across three levels: physical-environmental, functional-behavioural, and perceptual-semantic. Form can be understood at three levels: spatial limitation, spatial penetration, and spatial representation. In terms of spatial limitation, the predominant direction of forces is from the inside to the outside. Conversely, in spatial representation, the direction is from the outside to the inside. Spatial penetration, on the other hand, involves a bidirectional interaction. The relationship between meaning and appearance influences attitudes toward form through three key concepts: morphology, physiology, and ecology. The relationship between the inside and outside in morphological form is based on visual structures; in physiological form, it relies on both visual structures and behavioural-social frameworks; and in ecological form, sensory perceptions and emotions are integrated into these factors. Ultimately, the internal connections among these levels can enhance the discovery of meaning within the environment, facilitating its generation.اهداف و پیشینهها: فرمْ مفهومی چندمعنا و مبنای شکلگیری مکان است. پژوهشگران در مفاهیم چندگانۀ فرم، ارتباط بین جلوه (وجه عینی) و معنا (وجه ذهنی) را جامع معانی فرم در نظر گرفتهاند، و جلوه نمودی برای معنای مکان است. از طرف دیگر، ارتباط درون و بیرون نقش قابلتوجهی در تعریف مکان دارد. این ارتباط در سه لایه «ارتباط فضای داخل و خارج»، «ارتباط کالبد انسان و کالبد معماری»، و «ارتباط معنا و جلوه»، قابلتعریف است، که ارتباط معنا و جلوه نتیجۀ ارتباط دو لایۀ نخست است. در پژوهش حاضر هدف رسیدن به انگارۀ عمقی دربارۀ فرم است؛ که نیل به این هدف با دو چالش «پاسخ به تعدد معنایی در ارتباط جلوه و معنا» و «چندلایگی در ارتباط درون و بیرون» همراه است. برای پاسخ به این دو چالش از مفهوم قابلیت محیط استفاده شده است. این انگاره منجر به عمق بخشیدن به ارتباط کالبد انسان، کالبد معماری، و پیرامونْ در مرز درون و بیرون خواهدشد. پرسش اصلی این است که «برای ارتقای قابلیت مکان، در تأمین ارتباطی عمیق، چندمعنا، و چندلایه بین درون و بیرون، مراتب فرم چگونه قابلتبیین میشود؟» در پژوهشهای پیشین به وجه فلسفی و چندگانه فرم پرداخته شده است؛ در اینجا با پیوند مفاهیم چندگانه با مفهوم مکان، بر وجه نظری فرم در معماری تاکید شده است.<br /> <br />مواد و روشها: روش پژوهش استدلال منطقی است و از طریق مدلسازی مفهومی اولیه بر پایۀ ادبیات موضوع، مدل نظری نهایی بهدست آمده است. ابتدا معانی متعدد فرم بیان شده و مدل «جلوه ـ قابلیت ـ معنا» با عنوان جامع معانی فرم تدوین گردیده است. سپس لایههای سهگانۀ ارتباط درون و بیرونْ تبیین و با مدل اولیه تلاقی داده شده است. سپس سه سطح قابلیت محیط به این ساختار افزوده شده و مدل مفهومی پژوهش بهدست آمده است. در گام بعدی مراتب فرم با توجه به مدل مفهومی بهتفضیل شرح داده شده است؛ و نتیجۀ نهایی با عنوان «مدل نظری مراتب فرم برای ارتقای قابلیت مکان در ارتباط درون و بیرون» بهدست آمده است.<br /> <br />نتایج و جمعبندی: بر اساس یافتههای پژوهش، برای یک مکان؛ در سطح اول «تمایز درون و بیرون» از طریق آرایهبندی مرز، گذار، و رویه در فرم کنترل میشود؛ در سطح دوم، «تداوم درون و بیرون» از طریق قلمروپایی، سلسلهمراتب تحول و ساختار تعاملْ تأمین میگردد؛ و در سطح سوم، «تعامل درون و بیرون» از طریق آفرینش حریم، حضور تدریجی و نمایندگی هویت ایجاد میشود. با این سطوح در مدل نظری پژوهش، چگونگی ارتباط معنا و جلوه در سه سطح قابلیت محیط یعنی کالبدی ـ محیطی، عملکردی ـ رفتاری و ادراکی ـ معنایی تعیین میشود. بر این اساس، فرم در سه مرتبۀ تحدید مکان، تنفیذ مکان، و نمود مکانْ قابلفهم میشود. در تحدید مکان جهت غالب نیروها از درون به بیرون؛ در نمود مکان از بیرون به درون؛ و در تنفیذ مکان دوسویه است. ارتباط معنا و جلوه، فرم را در سه انگارۀ ریختشناسی، ساختشناسی، و محیطشناسی سامان میدهد. ارتباط درون و بیرون در ریختشناسی فرم، وابسته به ساختارهای بصری؛ و در ساختشناسی فرم، وابسته به ساختارهای بصری و ساختارهای رفتاری ـ اجتماعی است. در محیطشناسی فرم، حواس و احساسات نیز به این عوامل افزوده میشود. ارتباط درونی این سطوحْ ارتباط مخاطب و فرم را از مکتشف معنا به مولد معنا ارتقا خواهد داد.https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106423_6f0af24965d0af0d5d191283a9fdfc8b.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X35420251122Investigating Air Flow and Heat Transfer in An Open-Joint Ventilated Façade; The case of an Office Building in Isfahanبررسی جریان هوا و انتقال حرارت در نمای تهویه شده با درز باز مطالعۀ موردی: ساختمان اداری شهر اصفهان234610578510.48308/soffeh.2025.225454.1120FAنجمهملکیپورکارشناس ارشد مرکز تحقیقات افقهای نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجفآباد، ایراننرگسدهقاناستادیار مرکز تحقیقات افقهای نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجفآباد، ایرانJournal Article20220106In Iran, energy consumption in office and government buildings is higher than in other buildings, and the envelope of these buildings, as the first layer in dealing with environmental conditions, is critical to energy efficiency. In addition to providing thermal comfort, the building envelope can reduce energy consumption for heating, cooling, and ventilation. The greatest strategy for a building's envelope is a ventilated façade. A layer of air is placed between the outer layer of the façade and the building's wall, and this gap is naturally or mechanically ventilated. The term "open joint ventilated façade" refers to a type of ventilated facade in which the outer layer is made up of spaced slabs (open joint). Because of the solar chimney effect, these joints allow outside air to enter the chamber and provide natural ventilation. The purpose of this study is to investigate the thermal behavior and air flow in open joint ventilated facades on the southern front of an office building in the hot and dry climates of Isfahan, based on global research on this facade, which is mostly done in Spain and the existence of research weaknesses in Iran. The surface of this type of façade compared to a traditional one, and the thickness of the air layer between the two layers, are independent variables for this purpose. Furthermore, this type of facade was investigated in three different height modes (ground floor, fourth and eighth floor). During the summer and winter solstices, the simulation in this paper was run using the computational fluid dynamics approach using Fluent software. In comparison to other modes, the results showed that 60 percent and 80 percent of the surfaces of open joint ventilated facades on the fourth story with a 6 cm air layer thickness have the best performance in the southern front.<strong>اهداف و پیشینه</strong>: در پیشینۀ این پژوهش به ضرورت استفاده از سیستمهای نوین نماسازی، بهویژه نماهای تهویهشده با درز باز، بهمنظور بهینهسازی مصرف انرژی در ساختمانها پرداخته شده؛ چراکه در مطالعات بینالمللی، بهویژه در اقلیمهای مدیترانهای، بهطور گستردهای بر اثربخشی این نماها در کاهش بار حرارتی و بهبود تهویۀ طبیعی تأکید گردیده است، اما در ایران، بهویژه در اقلیم گرم و خشک، آنچه مشاهده میشود، پژوهشهای محدود و ناقصی در این زمینه است. هدف اصلی در این مطالعه، بررسی تأثیر درصد پوشش نمای تهویهشده، ضخامت لایۀ هوای بین دو پوسته و ارتفاع نصب نما بر جریان هوا، دمای سطح داخلی، و مصرف انرژی ساختمانهای اداری در شهر اصفهان است. در این پژوهش تلاش شده تا با تکیه بر شبیهسازی عددی و تحلیل حساسیت، الگویی بهینه برای طراحی نمای دوپوسته در شرایط اقلیمی ایران عرضه گردد.
<strong>مواد و روش</strong><strong></strong><strong>ها</strong>: در این پژوهش با رویکردی کمّی و ماهیتی کاربردی، با استفاده از شبیهسازی عددی، عملکرد حرارتی و جریان هوای نمای تهویهشده با درز باز در یک ساختمان اداری واقع در اقلیم گرم و خشک اصفهان بررسی شده است. برای این منظور، از نرمافزار انسیس فلوئنت برای تحلیل دینامیک سیالات (CFD) و از طراحی بیلدر برای محاسبۀ مصرف انرژی استفاده شد. مدل پایه شامل ساختمانی 8 طبقه با نمای جنوبی مجهز به صفحات سرامیکی مدولار با درز باز بود که در 6 حالت درصد پوشش (از 0 تا 100٪)، دو ضخامت حفره (4 و 6 سانتیمتر)، و سه ارتفاع مختلف (طبقات همکف، چهارم، و هشتم) تحلیل شد. نتایج شبیهسازی در دو بازۀ زمانی انقلاب تابستانی و زمستانی بررسی و با تحلیل حساسیت، تأثیر هر متغیر مستقل بر متغیرهای وابستهای چون سرعت جریان هوا، دمای سطح داخلی، شار حرارتی، و مصرف انرژی ارزیابی شد.
<strong>نتایج و جمع</strong><strong></strong><strong>بندی</strong>: نتایج پژوهش نشان داد که نمای تهویهشده با درز باز در اقلیم گرم و خشک اصفهان، درصورت طراحی بهینه، تأثیر چشمگیری در بهبود عملکرد حرارتی و کاهش مصرف انرژی ساختمانهای اداری دارد. در حالت بهینه، یعنی با پوشش 60 تا 80درصدی نما و ضخامت لایۀ هوای 6 سانتیمتر و نصب در طبقۀ چهارم، سرعت جریان هوا به محدودۀ مطلوب برای تهویۀ طبیعی رسید و دمای سطح داخلی نما کاهش یافت. همچنین، شار حرارتی در تابستان تا بیش از 50٪ کاهش و مصرف انرژی نسبت به نمای معمولی تا 46٪ در تابستان و 50٪ در زمستان صرفهجویی را نشان داد. تحلیل حساسیت نیز بیانگر آن بود که ارتفاع نصب نما، سطح پوشانندگی، و ضخامت لایۀ هوا بهترتیب بیشترین تأثیر را بر عملکرد نما دارند؛ بنابراین استفاده از این نوع نما، بهویژه در ساختمانهای اداری دولتی در اقلیمهای گرم ایران، توصیه میشود.https://soffeh.sbu.ac.ir/article_105785_08a0ccfd5eef1ea43e01826c8345052d.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X35420251122An Analysis of the Appropriation of Space as a Consequence of Urban Streets’ Commercialisation; The Case of Fayazi Street in Tehranتحلیل نحوۀ اختصاصی شدن فضا، بهمثابۀ پیامد تجاریسازی خیابانهای شهری؛ مطالعۀ موردی: خیابان شهید فیاضی تهران476610642510.48308/soffeh.2025.235375.1320FAنازنینمصطفوی اصفهانیکارشناس ارشد برنامهریزی شهری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایرانمحمدصالحشکوهی بیدهندیاستادیار دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایرانسمیهرشوند آوئیدانشجوی کارشناسی ارشد برنامهریزی شهری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایرانJournal Article20240509Background and objectives: Street commercialisation in affluent districts of the citiesoften includes commercialised luxury activities, due to high capital returns. This can be seen as a form of spatial commodification which, inter alia, constrains street users’ access, even mentally. So, streets as public spaces become limited-access spaces just for special (wealthy) groups of society.
Materials and methods: In this research, Fayazi Street (aka Fereshte) is studied due to its prime location in Tehran’s affluent District 1, complete with high-end commercial centres, bank branches, and other luxuries. The effects of commercialisation here have been analysed using the factor analysis method in SPSS software.
Results: Findings show that luxury commercial uses are effective in limiting the use of Fayazi Street. By using the factor analysis method, three factors were extracted, which we call ‘subjective and objective accessibility’, ‘Luxury and controlled consumption spaces’, and ‘location and connections’. These factors have resulted in spatialseizure in favour of the wealthy.
Conclusion: This article shows how access to public spaces can gradually be restricted for some social groups. In other words, many less wealthy people have actually found the street uncomfortably unaffordable, and thereby miss the sense of symbolic accessibility of the street, be it behaviour-wise or mentally.اهداف و پیشینه: فضاهای عمومی شهری، ازجمله خیابانها که یکی از مهمترین انواع فضای شهری هستند، ممکن است بهدلایلی برای ورود برخی از افراد و گروهها محدودیتهای عینی یا ذهنی داشته باشند و پذیرش همگانی آنها از دست برود. یکی از عواملی که ممکن است به اختصاصی شدن خیابانها منجر شود، تجاریسازی و ایجاد فضاهای تجاری لوکس در مجاورت خیابان است. تجاریسازی خیابانهای مناطق برخوردار شهرها، بهدلیل توجیه اقتصادی برگشت سرمایه، اغلب شامل فعالیتهای لوکس تجاری میشود که میتواند از اَشکال کالایی شدن فضاها باشد. ازجمله پیامدهای این نوع تجاریسازی، محدودیت دسترسی کاربران خیابان حتی از منظر ذهنی است؛ بهطوریکه خیابان، بهمنزلۀ فضایی عمومی، با تجاریسازی و حضور اقشار خاصی از جامعه در آن، به فضایی با دسترسی محدود تبدیل میشود. در پژوهش حاضر تأثیر تجاریسازی بر دسترسی همگانی به فضا بررسی میگردد و بدینمنظور، خیابان شهید فیاضی (فرشته) شهر تهران بهدلیل موقعیت جغرافیایی (واقع در منطقۀ یک و شمال شهر) و اقتصادی (از نظر وجود مراکز تجاری لوکس) نمونۀ مطالعاتی این مقاله در نظر گرفته شده است.
مواد و روشها: دادههای مورد نیاز بر پایۀ مطالعات اسنادی و پیمایش میدانی گردآوری شده است. بهمنظور بررسی عمومیت فضای خیابان شهید فیاضی از آزمون تی تکنمونهای و همچنین بهمنظور بررسی نقش فضاهای تجاری در عمومیت این خیابان از مدل تحلیل عاملی استفاده شد که درنهایت 22 شاخص در 3 عامل دستهبندی شدهاند.
نتایج و جمعبندی: یافتههای تحقیق نشان میدهد سه عامل «دسترسی ذهنی و عینی»، «فضاهای مصرفی لوکس و کنترلشده»، و «موقعیت و ارتباطات» سبب مصادرۀ فضای این خیابان به نفع گروههای خاص اجتماعی و اقتصادی شده است. به بیان دیگر، فعالیتهای بدنۀ فضای این خیابان بهنحوی شکل گرفته که عملاً طبقات کمدرآمد از حضور در فضا احساس راحتی نمیکنند و کسانی که چندان قادر به خرید و مصرف نیستند، دسترسی نمادین (رفتاری و ذهنی) خود به این فضا را از دست دادهاند.https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106425_1565b5f07c5288b5d88ff44a217d706c.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X35420251122Housing Affordability and the Built Stock Across Income Deciles, The Case of Qazvin Province Citiesمقایسۀ توانپذیری مسکن خانوار در دهکهای درآمدی با واحدهای مسکونی تولیدشده؛ مطالعۀ موردی: نقاط شهری استان قزوین678610462310.48308/sofeh.2024.104623FAآتوساآفاق پوردانشجوی دکتری برنامهریزی شهری و منطقهای، دانشکدۀ شهرسازی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانسیامکبدراستادیار دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانJournal Article20240212Background and objectives: The shortage of adequate housing and its provision has long been recognised as one of the most critical challenges facing urban societies in our country. However, comparatively less attention has been paid to the extent to which the characteristics of built units—particularly their floor area—are affordable for the respective household. This mismatch can exacerbate housing market imbalances, contributing to rising rental prices and an increasing proportion of vacant units within the overall housing stock. In this context, the present study pursues two primary objectives: first, to estimate the affordance of households across income deciles in the cities of Qazvin Province; and second, to assess the degree of alignment between their affordance levels and the floor area of residential units produced during the period 2015–2017.
Materials and Methods: This study adopts a quantitative and analytical–descriptive approach. The average floor area affordable to households, disaggregated by income deciles, was estimated based on their savings rate and financial capacity to access bank credit. These affordability estimates were then compared with the average floor area of residential units produced in the cities of Qazvin Province during the period 2010–2016.
Results and conclusion: The findings indicate a clear mismatch between the floor area of newly produced residential units and the housing affordability of households. Market-driven production has led to an increase in the average unit size, diverging from the economic capacity of most households. Concurrently, rising housing prices have reduced the floor area that households can afford, resulting in a widening affordability gap. Moreover, with the minimum size of market-supplied units being approximately 50 square meters, there is virtually no suitable supply for households in the first three to four income deciles, who, in nearly all cities, can only afford units below this threshold.اهدف و پیشینه: مسئلۀ کمبود و تأمین مسکن همواره یکی از چالشهای اساسی در جوامع شهری کشور بهشمار میآید. بااینحال، موضوع میزان انطباق تولید واحدهای مسکونی ــ چه از حیث کمیت و چه از نظر متوسط سطح زیربنا ــ با سطح توانپذیری اقتصادی خانوارها کمتر واکاوی شده است. این کاستی در سیاستگذاری، پیامدهایی چون افزایش نرخ اجارهنشینی و درعینحال رشد سهم واحدهای مسکونی خالی از مجموع موجودی مسکن را بههمراه داشته است. در همین راستا، هدف اصلی پژوهش حاضر تبیین و آشکارسازی آثار ناشی از فقدان سیاستگذاری کارآمد در بخش مسکن در مقیاس منطقهای است؛ بههمینمنظور، نقاط شهری استان قزوین مطالعۀ موردی این پژوهش انتخاب شدهاند.
مواد و روشها: بهمنظور دستیابی به اهداف پژوهش، از رویکرد کمّی با روش تحلیلی ـ توصیفی استفاده شده است. در گام نخست، توانپذیری مسکن خانوارها بر اساس دهکهای درآمدی سالانه و بهتفکیک شهرهای استان قزوین برآورد گردید. در گام دوم، میزان انطباق این توانپذیری با مساحت واحدهای مسکونی تولیدشده طی دورۀ زمانی 1395 تا 1397 بررسی شد. سپس، متوسط مساحت زیربنای مسکونی قابلتملک از سوی خانوارهای واقع در دهکهای درآمدی، از طریق برآورد نرخ پسانداز و توان مالی آنها در بهرهگیری از منابع بانکی محاسبه شد. در ادامه، این مقادیر با متوسط مساحت واحدهای مسکونی تولیدشده در شهرهای استان طی سالهای 1390 تا 1396 مقایسه گردید.
نتایج و جمعبندی: یافتههای پژوهش نشان میدهد که روند تغییرات مساحت واحدهای مسکونی تولیدشده با سطح توانپذیری اقتصادی خانوارها در تضاد قرار دارد؛ بهگونهای که میانگین مساحت واحدهای عرضهشده در بازار، بهطور معناداری بیش از متوسط توان تملک خانوارهاست. در شرایط کنونی که افزایش مستمر قیمت مسکن موجب کاهش توان خانوارها و تملک واحدهای مسکونی با زیربنای کوچکتر نسبت به گذشته شده، بازار در جهت معکوس حرکت کرده و واحدهای جدید عمدتاً با زیربنای بزرگتر تولید گردیدهاند. علاوهبراین، ازآنجاکه حداقل مساحت واحدهای تولیدی در حدود 50 متر مربع است، برای سه تا چهار دهک نخست درآمدی که توان تملک زیربنای کمتر از این میزان را دارند، عملاً هیچگونه عرضۀ متناظر در بازار مسکن وجود ندارد. این شکاف عرضه و تقاضا بهمثابۀ یکی از پیامدهای فقدان سیاستگذاری متناسب در سطح منطقهای و شهری قابلتحلیل است.https://soffeh.sbu.ac.ir/article_104623_792c1d649b234a890fd7851c383d5165.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X35420251122The Tehran Bazaar in the Early Qajar Periodبازار تهران در صدر دورهی قاجاریان8710310642410.48308/soffeh.2025.234177.1308FAسید احمدنجیبیکارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانمهردادقیومی بیدهندیعضو مؤسس پایگاه پژوهشی نوروزگان، تهران، ایرانJournal Article20240204Background and objectives: The Tehran Bazaar has long served as a key economic and spatial element in the city’s historical development. This study investigates the physical and cultural evolution of this Bazaar from its Safavid origins through the early Qajar period. The aim is to reconstruct the extent, structure, and development phases of the bazaar throughout this period and to understand its transformation in relation to broader political and urban changes.
Materials and Methods: This research adopts a descriptive–analytical approach and is based on primary historical sources, including geographical texts, endowment deeds (‘waqf-nāma’s), travelogues, historical maps (notably those by Nāskov, Krusinskī, and Bruezin), and architectural remains. The investigation followed three major steps: 1) gathering and categorising textual and cartographic evidence, 2) cross-analysing maps and documents to identify spatial boundaries and structures, and 3) reconstructing the bazaar’s expansion pattern and evaluating the role of Fatḥ-ʿAlī Shāh’s construction initiatives in its transformation.
Results and conclusion: The study shows that the Safavid-era core of the Tehran Bazaar emerged in the Chāl-Meydān area, among the shrines of Imāmzāda Yahyā, Zayd, Sayyid Nasr al-Dīn, and Sayyid Ismāʿīl. The Safavid bazaar stretched from the Meydān-e Mālforūshhā in the south to a point near what later became the Grand Chahārsūq. Key structures were restoredin the early Qajar period, but the bazaar retained its Safavid spatial layout. Under Fatḥ-ʿAlī Shāh, major extensions—including the construction of the Grand Chahārsūq—expanded the bazaar westwards and northwards, increasing its spatial complexity. Secondary branches such as the Ironmongers’ Bazaar, Tinsmiths’ Bazaar, and Bāzār-e Bēn al-Ḥarameyn were consolidated or newly developed in this period. These transformations reinforced the bazaar’s central role as both an economic engine and an urban form. The study underscores the need for interdisciplinary research and archaeological inquiry to further illuminate the hidden layers of the Tehran Bazaar’s development during the Safavid-Qajar transition.اهداف و پیشینه: بازار تهران از مهمترین مؤلفههای کالبدی و اقتصادی شهر تهران در گذار از دورۀ صفوی به قاجار بهشمار میآید. این مقاله با هدف بازسازی و تحلیل مراحل شکلگیری، توسعه، و گسترش فضایی بازار تهران از هستۀ اولیه در دورۀ صفوی تا اوایل سلطنت قاجار تهیه شده است. اهمیت پژوهش در پر کردن خلأ مطالعاتی دربارۀ تحول تاریخی محدودۀ بازار و رابطۀ آن با ساختار شهر در خلال تحولات سیاسی ـ اجتماعی است.
مواد و روشها: این مطالعه با روش توصیفی ـ تحلیلی (تفسیری ـ تحلیلی) و بهرهگیری از منابع اولیه شامل متون تاریخی و جغرافیایی، وقفنامهها، سفرنامهها، نقشههای تاریخی (ازجمله نقشۀ ناسکوف، کرشیش، و برهزین)، و شواهد معماری انجام شد. فرایند تحقیق در سه گام اصلی صورت پذیرفت: گردآوری و طبقهبندی شواهد مکتوب و نقشهای، تحلیل تطبیقی نقشهها و اسناد برای تعیین حدود و ساختار بازار، بازسازی الگوی گسترش بازار و تبیین نقش اقدامات عمرانی دورۀ فتحعلیشاه در توسعهی کالبدی آن.
نتایج و جمعبندی: بر اساس یافتههای این پژوهش این نتایج بهدست آمد: هستۀ اولیۀ بازار تهران در دورۀ صفوی، در محوطۀ چالهمیدان و میان بقاع امامزادگان کهن شکل گرفته است؛ این بازار از میدان مالفروشها در جنوب آغاز و تا محل چهارسوق پیشین امتداد داشته است؛ در اوایل دورۀ قاجار، ساختمانهای مهم بازار مرمت و بازسازی شدند، اما چارچوب فضایی صفوی تا حد زیادی حفظ ماند؛ بهدستور فتحعلیشاه قاجار چهارسوق بزرگ و بناهای جدیدی در امتداد غربی بازار احداث گردید که علاوهبر بازسازی، منجر به «بسط حدود بازار» به سمت غرب و شمال شد؛ شاخههای فرعی بازار (مانند بازار آهنگرها، بازار حلبیسازها، و بازار بینالحرمین) در این دوره تثبیت یا توسعه یافتند و ساختار شبکهای بازار را پیچیدهتر کردند؛ توسعههای قاجاری بازار وضعیت اقتصادی و کالبدی آن را تقویت کردند و بازار را به یک سامانۀ گسترده و متکامل در بافت شهری تهران بدل کردند.
در این پژوهش بر لزوم مطالعات میانرشتهای و کاوشهای باستانشناسی برای تکمیل شناخت لایههای پنهان تاریخ بازار تهران در گذار از صفویه به قاجاریه تأکید میشود.https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106424_d9cbb69358b0cf63b45b705a78bbade8.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X35420251122‘Iranian Architecture’ in the Struggle between Intellectuals and Architects in the threshold of the 1960s«معماری ایرانی» در جدال روشنفکران و آرشیتکتها در آستانۀ دهۀ ۱۳۴۰10512310561610.48308/sofeh.2023.231660.1256FAسیده میتراهاشمىدانشجوی دکتری معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانزهرااهریدانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتیJournal Article20230511Background and objectives: The construction of Iranian identity constitutes a central yet contested issue within contemporary Iranian architectural discourse. Understanding the historical trajectory of Iranian identity discourse and its architectural manifestations is crucial for elucidating current debates. This study focuses on the pre-Islamic Revolution period as a key juncture in the problematisation of Iranian architectural identity. Challenging previous scholarship that often positions the emergence of this issue in the late 1960s or early 1970s and presents a monolithic account primarily driven by people with architectural education and state agendas, this article aims to delineate the genesis of this discursive formation within architectural debates. Furthermore, it seeks to analyse the inherent contradictions and tensions embedded within this conceptualisation.<br /> <br />Materials and Methods: Employing a discourse analysis approach, this research investigates the problematisation of Iranian architectural identity in the specified period through the examination of historical textual data. The analysis encompasses the identification of key actors, the institutional contexts within which the discourse unfolded, and the broader socio-political milieu shaping its articulation. The corpus of analysed documents includes texts authored by both architectural and non-architectural agents, published across a range of platforms including specialist architectural journals, general periodicals, and books.<br /> <br />Results & Conclusion: The findings reveal that the call for an architecture embodying a distinct Iranian identity was initially a political demand, emerging within the specific historical conjuncture of the post-1953 coup era. Initially, the intellectual elites demanded it as a reaction against the perceived intensification of Western influence in Iran. For the intellectuals, the discursive construction of Iranian architectural identity centred on the revival of historical architectural elements. However, this formulation faced resistance from modern Iranian architects, who perceived it as a challenge to their professional authority and a potential reinstatement of traditional architectural practices. Consequently, modern architects engaged in a counter-discourse, seeking to deconstruct the proposed formulation and marginalise the possibility of a direct historicist revival, thereby advocating for their own preferred architectural paradigms. This study demonstrates that, in contrast to previous accounts of homogeneity, the discourse on architectural identity during this period was characterised by agonistic struggles between diverse political and intellectual power blocs, as well as contestations between expert and non-expert voices within the field.اهداف و پیشینه: هویت ایرانی یکی از مسائل مهم و درعینحال پرابهام در معماری امروز ماست. فهم ما از هویت ایرانی و چگونگی بروز آن در معماری پیشینهای دارد که بررسی آن میتواند در روشن کردن خواست این فهم در لحظۀ اکنون راهگشا باشد. یکی از برهههای کلیدی در مسئله شدن هویت ایرانی در معماری سالهای منتهی به انقلاب اسلامی است. پژوهشگران پیشین سرآغاز طرح این مسئله را اواخر دهۀ 1340 یا اوایل دهۀ 1350 فرض کرده و تصویر یکدستی از تکاپوی کسب هویت ایرانی در معماری بهدست دادهاند و اغلب به خواست معماران تحصیلکرده و سیاستهای حکومت منتسب کردهاند. هدف در این مقاله روشن کردن سرآغاز تکاپوی هویت ایرانی در معماری برهۀ یادشده و تضادها و تنشهای درونی این مفهوم است.<br /> <br />مواد و روشها: در این پژوهش با رویکرد تحلیل گفتمان و با اتکا بر متون تاریخی، چگونگی مسئله شدن هویت ایرانی در معماری این برهه، نهادهای مؤثر بر آن، و زمینۀ شکلگیری آن بررسی میشود. اسناد تاریخی بررسیشده شامل متونی از معماران و غیرمعماران در نشریات تخصصی معماری، نشریات عمومی، و کتابهاست.<br /> <br />نتایج و جمعبندی: نتایج این پژوهش نشان میدهد که طلبِ معماری واجد هویت ایرانی در وهلۀ نخستْ مطالبهای سیاسی بود که در دورۀ پس از کودتای سال 1332 از سوی روشنفکران و در واکنش به گسترش روزافزون نفوذ دولتهای غربی در ایران بروز یافت. در نظر روشنفکران، کسب هویت ایرانی در معماری در گرو احیای صورت معماری گذشته بود. اما این صورتبندی از معماری ایرانی با آرمانهای معماران مدرن ایرانی در تضاد بود و تهدیدی علیه پایگاه حرفهای ایشان در مقابل معماران سنتی بهشمار میرفت. بههمیندلیل، با مقاومت معماران مواجه شد و این گروه با واسازی صورتبندی پیشنهادی روشنفکران، امکان بازگشت به معماری گذشته را در لحظۀ اکنون به حاشیه راند و زمینه را برای عرضۀ صورتبندی مطلوب خود از معماری فراهم کرد. این مطالعه نشان میدهد که مبحث هویت در معماری این دوره، برخلاف تصویر منسجم ارائهشده در پژوهشهای پیشین، در نزاع میان پایگاههای سیاسی و فکری گوناگون و رقابت میان متخصصان و غیرمتخصصان شکل گرفته است.https://soffeh.sbu.ac.ir/article_105616_2eea9c11b2379cbcf60b260272d84a01.pdf