دانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X16220071122واحه، جنبههای بومشناختی و پایداری در پردازش محیط و منظر623100474FAسیدحسنتقوائیدانشگاه شهیدبهشتی0000-0001-7172-3917Journal Article20190921میدانیم که «واحه»، در مقیاسهای مختلف، ریشه در تاریخ اسکان بهویژه در سرزمینهای گرم و خشک جهان دارد. بهعلاوه، براساس مطالعات شرایط بومشناختی و پایداری، جنبههای کالبدی و بافت (طبیعی و مصنوع) و نهایتاً ارزشهای فرهنگی از جمله مهمترین ویژگیها در کلیت واحه به شمار میآید. با توجه به این مشخصهها و در روند فزایندة توسعة روستاها و شهرهای مناطق گرم و خشک، بررسی جنبههای گوناگون مصادیق و الگوهایی چون واحه اهمیت دارد. این اهمیت بهویژه به لحاظ چگونگی پایداری عناصر طبیعی، ویژگیهای خرداقلیم، ارزشهای بومشناختی، کیفیت فضایی محیط باز و پردازش منظر پررنگتر میشود. در مقیاس ایران نیز که ضمن داشتن سرزمینی وسیع و سیمایی متنوع، بهرهمند از فرهنگ و تمدنی کهن است، واحهها و زیستبومهای بیابانی نقش بسیار مهمی دارد. بر این اساس ویژگیهای واحه، که در فرهنگ و الگوهای زیستی این سرزمین معرف نوعی یکپارچگی فضایی و پیوند کلی میان ارزشها در عین کثرت و تنوع اجزای درونی خرداقلیم است، بررسی و بازشناسی میشود. هدف اصلی این مقاله ارائة نتایج مطالعة واحه بهمثابه «الگوی زیستی پایدار در مناطق گرم و خشک» و نیز معرفی برخی ویژگیها و جلوههای بصری محیط، «روح مکان» (Norberg-Schulz 1991)، بومگرایی و نهایتاً ارزشهای پوشیده در پردازش سیمای طبیعی و مصنوع این پدیده است. بنابراین، در این مقاله از دیدگاه معماری و طراحی منظر، ضمن ارائة برخی نتایج مطالعة واحه بهمثابه مهمترین کانون حیات در سرزمینهای گرم و خشک، تعریف نسبتاً جامعی از آن ارائه میشود. همچنین برای شناخت بیشتر واحه (بهمثابه الگوی زندة زیستبومی) از یکسو به پایداری این پدیده بهمثابه نظام حاکم بر منظومهای از اجزای گوناگون بوم، فرهنگ، اجتماع و اقتصاد و از سوی دیگر به جنبههای بصری و مفهومی معماری منظر در آن توجه شده است؛ جنبهها و مفاهیمی که از یک طرف به راز پایداری اشاره دارند و از طرف دیگر به شناسایی ویژگیهای درخور معماری و طراحی منظر خاص مناطق گرم و خشک کمک میکنند. به نظر میرسد با ارائة چنین موضوعاتی در متون معماری و معماری منظر میتوان ضمن توسعة حوزههای مشترک میان رشتهها، بستر مناسبی برای تعدیل برخی مشکلات و کاستیهای شناختهشده در زمینة پردازش محیط و منظر زیستبومهای بالا فراهم کرد. همچنین نتایج مطالعاتی از این دست ممکن است زمینهساز تدوین اصول و خصیصههای آموزنده از الگوهایی همچون «الگوی واحه» (تقوائی 1383) و طرح پرسشهای تحقیقی در حوزة معماری و معماری منظر باشد. بهعلاوه، چنین مبحثی ممکن است توجه بیشتر به جنبههای مختلف بومشناختی و قابلیتهای طبیعی را در ارتباط با معماری و طراحی منظر سکونتگاههای روستایی و شهری مناطق گرم و خشک نیز به دنبال داشته باشد.https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100474_9041054e5f3c45fdad3e0b997aeaa8ae.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X16220071122مقدمهای بر استفاده از GIS در مکانیابی زمینهای دفن زبالة شهری2437100471FAمحسنکوچکزادهدانشگاه شهیدبهشتینگینشعبانیدانشگاه شهیدبهشتیJournal Article20190921 زمینهای دفن زبالة شهری (landfills) به دلیل ارتباط مستقیم با پسماندهای جامد، خطر آلودهسازی بسیار بالایی برای محیطزیست دارند. در مکانیابی این زمین رعایت معیارهای زیستمحیطی ضروری است تا سلامت انسان و محیط زیست تأمین شود. یکی از روشهای موجود در استفاده از این قواعد و اِعمال آن بر دادههای مرتبط با مکانیابیِ زمین دفن زباله "سامانة اطلاعات جغرافیایی" (Geographic Information Systm=GIS) است که مختص کار با دادههای مکانی و فضایی است. وجود توابع تحلیل مکانی در این سامانه امکان تلفیق لایههای اطلاعاتی و اعمال معیارهای زیستمحیطی را بر این لایهها فراهم میکند. در این مقاله با توجه به ماهیت دادههای مکانی موردنیاز در مکانیابی زمینهای دفن زباله، "فرایند مطالعاتی" و "الگوریتم اجرایی" برای استفاده از GIS و دستیابی به مکان مناسب معرفی میشود. با استفاده از این فرایند و اجرای الگوریتم آن ــ پس از جمعآوری دادهها و معیارها، غربال اولیة دادهها (حریمگذاری) و همپوشانی دوبهدوی لایههای اطلاعاتی، که هر یک تأمینکنندة یکی از معیارهای زیستمحیطی است ــ میتوان مکان مناسب را تعیین کرد. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100471_39fc2af30f90efbc878be4178eea8a1c.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X16220071122روش اسکان موقت و راهکارهای بومی آن در زلزلة لرستان3853100472FAبابکامیدواردانشگاه تهرانرضاقاسمیدانشگاه تهرانحسینظفریدانشگاه تهرانJournal Article20190921ایران کشوری است که به دلیل پهنة گستردة آن و قرار داشتن بر روی کمربند زلزله در معرض انواع سوانح بوده است. در این بین زلزله بیش از دیگر سوانح در تخریب خانههای شهری و روستایی نقش داشته است. آنچه مسلم است این است که پس از زلزلههای ویرانگر و مخرب، نیاز به تأمین سرپناه اضطراری و موقت امری واضح به نظر میآید. لزوم تأمین سریع سرپناه، با توجه به شرایط محیطی، جغرافیایی، فرهنگی، اجتماعی و عوامل فراوان دیگر در مواردی باعث میشود که روشها و شیوههای متنوعی در نظر گرفته شود. به طور مثال، در زلزلة سال 1382 بم و بروات به دلیل رخ دادن سانحه در فصل زمستان و همچنین زمانبر بودن طول دورة بازسازی استفاده از کانکسهای پیشساخته در دستور کار مسئولان قرار گرفت. اما در زلزلة سال 1385 لرستان به دلایل خاصی چون رخ دادن سانحه در فصل بهار و وجود موقعیت مناسب آبوهوایی برای ساختوساز، دورة اسکان موقت حذف شد و تصمیم به ادامة اسکان بازماندگان در چادر گرفته شد. با اینهمه، آنچه در تجارب پیشین عیان شده این است که پس از هر زلزلة مخرب چالشهایی دربارة وضعیت اسکان اضطراری و موقت ظاهر میشود که در مواردی با روشهای خودجوش بومی و بهنوعی ابتکاری بر برخی مشکلات دوره فائق میآید و گذران زندگی را آسانتر میکند.زلزلة سال 1385 لرستان از جمله سوانحی بود که در آن به دلیل انتقال مستقیم بازماندگان از چادر به خانههای دائمی، آسیبدیدگان برای غلبه بر چالشهای پیش روی اسکان موقت، که در چادر پیش میآمد از روشهای جالبی استفاده کردند.در مطالعة حاضر اساساً از روش رایج در تحقیقات اجتماعی تحت عنوان روش کیفی نام برده میشود. این روش با بهرهگیری از مشاهدة مستقیم و مشارکتی و نیز استفاده از مصاحبه در جامعة مورد نظر صورت گرفت. همچنین به منظور تدوین ابعاد نظری موضوع، در کنار این روش، از شیوههایِ مطالعة اسنادی یا کتابخانهای نیز استفاده شد. مقالة حاضر بر آن است که به بررسی روش به کار گرفتهشده در اسکان و تأمین سرپناه موقت پس از زلزلة لرستان و با اشاره به مشکلات بهوجودآمده در این مرحله به برخی از شیوههای بهنوعی بومی و نیز ابتکاری بازماندگان زلزلة لرستان به منظور غلبه بر محدودیتهای ایجادشده در دوران اسکان موقت بپردازد.https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100472_3e587c6ed05feeb5e325a455c4ac4bc4.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X16220071122باززندهسازی بافتهای فرسوده و باارزش از طریق استقرار کاربریهای مناسب؛ نمونة موردی: بافت قدیم بوشهر5467100473FAنگینشعبانیدانشگاه شهیدبهشتیعباسشعیبیدانشگاه شهیدبهشتیJournal Article20190921حفاظت و احیای بافت باارزش شهرهای قدیمی و مداخله در آن به یکی از موضوعات اساسی و محوری دوران حاضر بدل شده است. در بسیاری از کشورها، با تغییر روند گسترش و توسعة شهر، بافت قدیم مورد بیتوجهی قرار گرفته و با خطر فرسودگی، تخریب و انهدام کامل روبهروست. این روند به رها شدن خانههای قدیمی در بخش درونی شهر یا جایگزینی ساکنان اصلی آن با طبقات پایینتر درآمدی و اجتماعی منجر شده است که روند تخریب را سرعت میبخشد.بافت قدیم شهر بوشهر، که از نمونههای باارزش معماری و شهرسازی در جنوب کشور است، نیز از این قاعده مستثنا نیست و بهتدریج دارد از سیمای شهر به طور کامل محو میشود. یکی از راهبردهای اساسی برای رفع این معضل، بازگرداندن این بافت به چرخة زندگی شهری و باززندهسازی آن است. در این مورد تعریف فعالیتهای جدید و ورود کاربریهای مناسب در بافت مؤثر است. احداث دانشکدة معماری، شهرسازی و هنرهای کاربردی در بافت قدیم با هدف باززندهسازی منطقه در برنامه قرار گرفت. بیشک ورود این دانشکده همراه با کاربریهای ضمیمة آن به بافت قدیم سبب فعال شدن و زندگی دوبارة بافت خواهد شد.https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100473_02567434553db59eacf24d06396e5d7b.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X16220071122بررسی اقدامات مرمت شهری در بخشی از بافت تاریخی تهران (کوچة مروی)6889100475FAسمیهفدایی نژاددانشگاه بین المللی امام خمینیJournal Article20190921کوچة مروی بخشی از محلة عودلاجان، یکی از محلات پنجگانة تهران قدیم در زمان باروی اول صفوی است. موقعیت مکانی کوچة مروی در مرکز تاریخی تهران و محدودة طرح ویژه به وسعت حدود 13 هکتار است که در حال حاضر جزئی از منطقة 12 شهرداری تهران محسوب میشود. کوچة مروی، بخشی از حلقة پیونددهندة بازار و محلة تاریخی عودلاجان، به علت نزدیکی به مجموعة کاخهای ارگ سلطنتی، بنای شاخص شمسالعماره و سردر باب عالی از دیرباز مورد توجه قرار داشته است.در مقالة حاضر ضمن شناسایی کلی گذر مروی و بیان عمدهترین تغییرات کالبدی انجامشده در گذر از دورة قاجار تا به امروز (بر اساس مهمترین نقشهها)، به بررسی مشکلات و امکانات موجود در گذر و ارائة راه حلهای کوتاهمدت، میانمدت، بلندمدت و سپس بیان اهداف اصلی بر اساس آنها در قالب جداول سوات (SWOT) میپردازیم و در ادامه اقدامات مرمتی انجامگرفته در قالب طرح بهسازی گذر مروی را با اجرای شرکت مسکنسازان مرکزی و نظارت مهندسان مشاور باوند نقد و بررسی میکنیم و در انتها سعی میکنیم با توجه به بررسیهای شهری انجامگرفته در محدوده و مداخلات پیشنهادی برای مرمت شهری گذر را، با در نظر داشتن حفظ و تداوم خاطرههای جمعی که روزگاری در این گذر اتفاق افتاده است، ارائه دهیم.https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100475_1cbfed64b042551c60661543fbb9ea51.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X16220071122رویکرد اندیشهای در تداوم معماری ایران90105100476FAمحمدرضاپورجعفردانشگاه تربیت مدرسرضااکبریاندانشگاه تربیت مدرسمجتبیانصاریدانشگاه تربیت مدرسحسن علیپورمنددانشگاه تربیت مدرسJournal Article20190921معماری ایران تا کنون از دو دیدگاه متفاوت بررسی شده است: دیدگاه اول مطالعات تلاشگرانی عمدتاً اروپایی همچون پوپ، گیرشمن و گدار است که معماری ایران را تاریخنگارانه دیده و نگاشتهاند. در میان نظریهپردازان ایران نیز تلاش مفصل و قابل تقدیر پیرنیا با همین رویکرد و با نگاه تازهای در قالب سبکشناسی تا حدودی راه و روش مشابهی را پیموده است. دیدگاه دوم، رویکرد گونهشناسی معماری ایران است که توجه کسانی همچون اتینگهاوزن، بلوم، گرابار و هیلن براند را به خود جلب کرده است. در این مقاله ضمن معرفی این رویکردها به ویژگیهای رویکرد اندیشهای در معماری ایران میپردازیم. در مقاله حاضر، با روش تحلیل محتوایی، ضمن بررسی پژوهشهایی که در دو رویکرد تاریخنگارانه و گونهشناسی انجام یافته، اقدام به معرفی اندیشهای میشود که بنمایة معماری ایران را تشکیل میدهد. نتیجه اینکه معماری ایران بر مبنای اندیشهای فلسفی شکل گرفته که ریشه در ارزشهای اعتقادی دارد و در دورانهای مختلف سرافرازانه نمونههای قابل توجهی را ارائه کرده است. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100476_cbb7d7cc1e0df7a30c201cd179119adf.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X16220071122تفکر طراحی و الگوهای فرایندی آن106123100468FAیوسفگرجی مهلبانیدانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)Journal Article20190921یک طرح معماری زمانی ممکن است به واقعیت نزدیک شود که بتوان آن را عملی کرد. در این مسیر هدفی که طراح باید در پی آن باشد بهنوعی به منصة ظهور رسانیدن ارزشها و باورهاست و زمانی این امر تحقق مییابد که در جامعه ارزشهای متعالی و والا پدیدار شود. پس طراحی با این فکر که فرد فقط خودش را راضی کند متفاوت، بلکه متضاد با اهداف فوق است. صرف تفکر فردی طراح و دوری گزیدن از تفکر اجتماعی ما را از این هدف دور میکند. البته در این راه برخی از عوامل همچون خلاقیت میتواند تا حد بسیار زیادی به ایجاد روندی مطلوب و پیدایش طرحی زیبا کمک کند.تفکر طراحی ممکن است راه جدیدی برای کنار هم قرار دادن عناصر شناختهشده باشد، یا اینکه مفاهیم جدیدی را مطرح کند. این موضوع تنها در مورد کارهای حسی صادق نیست. باید دانست که طراحی در تمام کارهای روزمره حتی فعالیتهای فکری فرد نیز ممکن است تأثیر بگذارد و مفید باشد. به طور مثال، دیدگاهی که در ارائة طرحی از یک شهر جدید یا ایدة نوینی از دموکراسی در جامعه مطرح میشود در واقع راههایی نوین برای نیل به مفاهیم جدید و نیز طبقهبندی مناسب ارائه میکند، که هر یک به جای خود در جامعه مهم و تأثیرگذار است. در بحث طراحی معماری در واقع ما با دو مقوله مواجهیم: یکی طراحی کردن و خلق فضا و دیگری، که مهمتر است، داشتن تفکر طراحی است. زیرا بدون داشتن تفکرِ فرایندی دستیابی به محصول معماری بیارزش است.لذا با توجه به اهمیت تفکر طراحی، در این مقاله نخست نگاهی اجمالی میاندازیم به تحقیقات و دیدگاه محققان و پژوهشگران دنیا دربارة تفکر طراحی، و سپس الگوها و نظریههای طراحی را نقد و بررسی کنیم. در آخر نیز با ارزیابی مطالعات بهعملآمده و بررسی شیوههای مطلوب جهت دستیابی به مهارتهای تفکر طراحی، نتایج لازم ارائه میشود.https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100468_ecf72f606f95e121529efb9ab9b9f4dd.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X16220071122بازخوانی و توضیح یک پدیدة معماری در ایوانهای مسجد جامع اصفهان124139100469FAحسینپورنادریدانشگاه هنر اصفهانJournal Article20190921مطالعات زیادی تا کنون در مورد مسجد جامع اصفهان انجام گرفته، و هدف و محور اصلی این مطالعات یافتن قدیمیترین عناصر معماری موجود در این مسجد، تاریخیابی و تشخیص تحولات کالبدی در ادوار مختلف مسجد بوده است.هر کدام از مطالعات شیوههای پژوهش خاص خود را داشته است. آخرین فعالیتهای پژوهشی متکی به شواهد عینی یافتهشده در اجزا و عناصر معماری است که از طریق گمانهزنی و حفاری به دست آمده است. با آنکه سه دهه از فعالیتهای شناخت مسجد جامع گذشته و چندین گزارش و مقاله دربارة آن نگاشته و منتشر شده، هنوز فرصت و مجالی برای نقد نتایج مطالعات آن پیش نیامده است.در این نوشتار به معرفی نشانههایی از عناصر معماری موجود و نهفته در ایوانهای مسجد جامع میپردازیم که از دید کارشناسان گروههای مطالعات مسجد جامع تاکنون پوشیده مانده است. نتیجة این مطالعه ارائة تهرنگی از نظام معماری در ایوانهای چهارگانة مسجد جامع است که زمینة مطالعات خاص را جهت دستیابی به دورهشناسی دقیقتر تحولات ساختار فضایی اطراف صحن مسجد فراهم میکند و در روند فعالیتهای پژوهشی آیندة مسجد نیز تأثیر خواهد داشت.https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100469_ee983b94a6f20d6b4268d30497845bcd.pdfدانشگاه شهید بهشتیصفه1683-870X16220071122ضوابط کلی برنامهریزی ساختوساز شهری بر اساس ملاحظات ژئوتکنیک لرزهای140165100470FAمحسنکمالیانپژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزلهمحمد کاظمجعفریپژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزلهJournal Article20190921به هنگام وقوع زلزله، پاسخ لرزهای سطح زمین و حجم خرابیها نهتنها تابع مشخصات چشمه و فاصله از گسل مسبب، که تابع مشخصات مکانیکی و هندسی لایههای تحتالارضی و بنابراین، در نقاط گوناگون یک شهر متفاوت است. کاربرد نتایج مطالعات ریزپهنهبندی ژئوتکنیک لرزهای در برنامهریزی ساختوساز شهری را میتوان گامی مؤثر در مدیریت و کاهش خطرپذیری بناها و خسارات ناشی از زمینلرزه دانست. در مقالة حاضر تلاش بر این است که ضوابطی برای بهکارگیری نتایج مطالعات ریزپهنهبندی ژئوتکنیک لرزهای در تعیین کاربری زمین و ارتقای فرایند طراحی سازههای مقاوم در برابر زلزله ارائه شود. ضوابط مزبور به صورت تابعی از دو متغیر تنظیم شده است: نوع خطر ژئوتکنیک لرزهای و نوع بنا. برای این منظور چهار خطر رایج ژئوتکنیک لرزهای ــ خطر گسلش سطحی، آثار خاص حوزة نزدیک گسل، خطر شدت بالای ارتعاش زمین و خطر تشدید ــ و همچنین انواع بناها به لحاظ اهمیت و ارتفاع مد نظر قرار گرفتهاند.