دانشگاه شهید بهشتی صفه 1683-870X 35 4 2025 11 22 An Analysis of the Appropriation of Space as a Consequence of Urban Streets’ Commercialisation; The Case of Fayazi Street in Tehran تحلیل نحوۀ اختصاصی شدن فضا، به‌مثابۀ پیامد تجاری‌سازی خیابان‌های شهری؛ مطالعۀ موردی: خیابان شهید فیاضی تهران 47 66 106425 10.48308/soffeh.2025.235375.1320 FA نازنین مصطفوی اصفهانی کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران محمدصالح شکوهی بیدهندی استادیار دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران سمیه رشوند آوئی دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران Journal Article 2024 05 09 Background and objectives: Street commercialisation in affluent districts of the citiesoften includes commercialised luxury activities, due to high capital returns. This can be seen as a form of spatial commodification which, inter alia, constrains street users’ access, even mentally. So, streets as public spaces become limited-access spaces just for special (wealthy) groups of society.   Materials and methods: In this research, Fayazi Street (aka Fereshte) is studied due to its prime location in Tehran’s affluent District 1, complete with high-end commercial centres, bank branches, and other luxuries. The effects of commercialisation here have been analysed using the factor analysis method in SPSS software.   Results: Findings show that luxury commercial uses are effective in limiting the use of Fayazi Street. By using the factor analysis method, three factors were extracted, which we call ‘subjective and objective accessibility’, ‘Luxury and controlled consumption spaces’, and ‘location and connections’. These factors have resulted in spatialseizure in favour of the wealthy. Conclusion: This article shows how access to public spaces can gradually be restricted for some social groups. In other words, many less wealthy people have actually found the street uncomfortably unaffordable, and thereby miss the sense of symbolic accessibility of the street, be it behaviour-wise or mentally. اهداف و پیشینه: فضاهای عمومی شهری، ازجمله خیابان‌ها که یکی از مهم‌ترین انواع فضای شهری هستند، ممکن است به‌دلایلی برای ورود برخی از افراد و گروه‌ها محدودیت‌های عینی یا ذهنی داشته باشند و پذیرش همگانی آنها از دست برود. یکی از عواملی که ممکن است به اختصاصی شدن خیابان‌ها منجر شود، تجاری‌سازی و ایجاد فضاهای تجاری لوکس در مجاورت خیابان است. تجاری‌سازی خیابان‌های مناطق برخوردار شهرها، به‌دلیل توجیه اقتصادی برگشت سرمایه، اغلب شامل فعالیت‌های لوکس تجاری می‌شود که می‌تواند از اَشکال کالایی شدن فضاها باشد. ازجمله پیامدهای این نوع تجاری‌سازی، محدودیت دسترسی کاربران خیابان حتی از منظر ذهنی است؛ به‌طوری‌که خیابان، به‌منزلۀ فضایی عمومی، با تجاری‌سازی و حضور اقشار خاصی از جامعه در آن، به فضایی با دسترسی محدود تبدیل می‌شود. در پژوهش حاضر تأثیر تجاری‌سازی بر دسترسی همگانی به فضا بررسی می‌گردد و بدین‌منظور، خیابان شهید فیاضی (فرشته) شهر تهران به‌دلیل موقعیت جغرافیایی (واقع در منطقۀ یک و شمال شهر) و اقتصادی (از نظر وجود مراکز تجاری لوکس) نمونۀ مطالعاتی این مقاله در نظر گرفته شده است.   مواد و روش‌ها: داده‌های مورد نیاز بر پایۀ مطالعات اسنادی و پیمایش میدانی گردآوری شده است. به‌منظور بررسی عمومیت فضای خیابان شهید فیاضی از آزمون تی تک‌نمونه‌ای و همچنین به‌منظور بررسی نقش فضاهای تجاری در عمومیت این خیابان از مدل تحلیل عاملی استفاده شد که درنهایت 22 شاخص در 3 عامل دسته‌بندی شده‌اند. نتایج و جمع‌بندی: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد سه عامل «دسترسی ذهنی و عینی»، «فضاهای مصرفی لوکس و کنترل‌شده»، و «موقعیت و ارتباطات» سبب مصادرۀ فضای این خیابان به نفع گروه‌های خاص اجتماعی و اقتصادی شده است. به بیان دیگر، فعالیت‌های بدنۀ فضای این خیابان به‌نحوی شکل گرفته که عملاً طبقات کم‌درآمد از حضور در فضا احساس راحتی نمی‌کنند و کسانی که چندان قادر به خرید و مصرف نیستند، دسترسی نمادین (رفتاری و ذهنی) خود به این فضا را از دست داده‌اند. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_106425_1565b5f07c5288b5d88ff44a217d706c.pdf