دانشگاه شهید بهشتی صفه 1683-870X 29 4 2019 12 22 A Conceptual History of “Muhandis” in the Qajar Period تاریخ مفهومی مهندس در نیمۀ نخست دورۀ قاجاریان 127 139 100485 10.29252/soffeh.29.4.127 FA مهرداد قیومی بیدهندی دانشیار دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی زهرا گلشن محقق تاریخ، دانشنامۀ تاریخ معماری و شهرسازی ایرانشهر (ایران‌شهرپدیا) Journal Article 2019 12 28 While in contemporary Iran, educated architects are titled muhandis (engineer) or muhandis-i mi’mār (architectural engineer), in Europe where is the origin of modern Iranian architectural education, it is not common to title architects as such at all. The same title in Persian, muhandis, is commonly used to address graduates in other technical disciplines (mechanic engineer, civil engineer, etc.). Having the same signifier for different signifieds implies that there is some common cultural aspect to the matter. This article aims to study the transformation of the concept of muhandis in the first half of the Qajar period, especially the Fath-Ali-Shah’s reign, through a conceptual history approach and by taking an interpretive-historical method. The study suggests that in the early Qajar period, muhandis started to denote a person less concerned with architecture but more concerned with surveying and fortification. Even though in pre-modern Iran eminent experts in other fields concerned with handasa (geometry) used to be called muhandis (a person who knows geometry) too, in this period, the term chiefly denoted the Iranian architects and engineers who had been educated in Europe. Gradually, the architecture of non-military buildings was delegated to this latter group of muhandiss, which implies that they were the transmitters of European architecture to Iran too. امروز لقب رایج معماران با تحصیلات دانشگاهی در ایران «مهندس» یا «مهندس معمار» است، درحالی‌که در اروپا، مبدأ نظام آموزش دانشگاهی معماری در ایران، کاربرد چنین عنوانی برای معماران معمول نیست. در عین حال، این لقب میان معماران و دانش‌آموختگان سایر رشته‌های فنی (مهندسان مکانیک، عمران، صنایع و غیره) مشترک است. این اشتراک لفظ نشانۀ نوعی اشتراک در مدلول‌هاست و احتمالاً مانند هر ویژگی زبانی دیگر، بر امری فرهنگی دلالت دارد. در این مقاله، با رویکرد تاریخ مفهومی و روش تفسیری‌ـ تاریخی، دگرگونی‌های مفهوم مهندس در زبان فارسی و دگرگونی‌های فرهنگی مربوط به معماری که متناظر با تغییر مفهوم این واژه است، در نیمۀ نخست دورۀ قاجاریان، به‌ویژه عهد فتح‌علی‌شاه، جست‌وجو می‌شود. این جست‌وجو نشان می‌دهد که در آغاز این دوره، دگرگونی مفهوم مهندس شامل کاستی گرفتن رنگ معماری و تقویت رنگ نظامی و نقشه‌برداری آن است. با آنکه در قدیم، علاوه بر معماران بلند‌مرتبه و هندسه‌دان، خبرگان در دیگر فروع علم هندسه، چون علم حِیل نیز لقب مهندس داشتند، در میان دست‌اندرکاران ساخت‌وساز در دورۀ مورد بحث این مقاله، مهندسانْ تحصیل‌کردگان فرنگ بودند. متناظر با تغییرات در مفهوم مهندس، به‌تدریج کار ساختن بناهای جدید غیرنظامی را هم به این گروه اخیر مهندسان سپردند و گویی ورود معماری اروپایی به ایران بر دوش «مهندس» به معنای جدید آن حمل شد. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100485_4f86da26286e0d90b187be01b732c570.pdf